Βασικά σημεία της ομιλίας του Oktay Durukan (Helsinki Citizens’ Assembly, Τουρκία) 30 Οκτωβρίου 2009, Θεσσαλονίκη

Η HCA είναι μια τουρκική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων με έδρα την Κωνσταντινούπολη, η οποία ασχολείται με μια ποικιλία διαφορετικών αντικειμένων. Από το 2004, η προστασία των προσφύγων και των ευάλωτων μεταναστών στην Τουρκία έγινε ένας από τους κύριους τομείς δράσεις μας. Διατηρούμε ένα σχετικώς εκτεταμένο, εξειδικευμένο πρόγραμμα παροχής δωρεάν νομικής βοήθειας σε άτομα που επιθυμούν να αναζητήσουν άσυλο στην Τουρκία. Παρεμβαίνουμε δικαστικά σε περιπτώσεις που αφορούν αυθαίρετη μακροχρόνια κράτηση και κίνδυνο επαναπροώθησης. Επίσης, παρακολουθούμε τις κρατικές πολιτικές και πρακτικές και συντάσσουμε εκθέσεις για τα κενά στην προστασία. Οργανώνουμε εκπαιδευτικά σεμινάρια για δικηγόρους και άλλους επαγγελματίες.

Ποιοι είναι σήμερα οι αιτούντες άσυλο στην Τουρκία

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 19.000 πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο καταγεγραμμένοι από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία. Περίπου οι μισοί από αυτούς είναι Ιρακινοί, 25% Ιρανοί, 17% Αφγανοί και 7% Σομαλοί, για να αναφερθούμε στις κυριότερες πληθυσμιακές ομάδες. Παρατηρήσαμε μια απότομη αύξηση στον αριθμό των νέων αιτήσεων ασύλου από περίπου 5.000 το 2006 και 8.000 το 2007 σε 13.000 το 2008. Αυτή η αύξηση οφείλεται κυρίως στους αυξανόμενους αριθμούς Ιρακινών και Αφγανών που αναζητούν προστασία στην Τουρκία.

Ενώ αυτά είναι τα νούμερα που αφορούν τα άτομα που έχουν πράγματι καταφέρει να εισαχθούν στο σύστημα παροχής ασύλου, ανησυχούμε εντόνως ότι οι διαρκώς αυξανόμενες σε επιθετικότητα και αποτελεσματικότητα αναχαιτίσεις και δραστηριότητες συνοριακών ελέγχων της Τουρκίας έχουν ως αποτέλεσμα την άρνηση πρόσβασης στο σύστημα παροχής ασύλου σε σημαντικό αριθμό προσφύγων.

Τουρκία: μια «χώρα παραγωγής προσφύγων», «χώρα υποδοχής» ή «διακομεταμιστικός κόμβος»

Στην πραγματικότητα, η Τουρκία είναι όλα τα ανωτέρω μαζί, και αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση. Για το κοινό της Ευρώπης, η Τουρκία είναι περισσότερο γνωστή ως «χώρα καταγωγής» μεταναστών και προσφύγων. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 220.000 άτομα Τουρκικής ιθαγένειας παγκοσμίως, τα οποία είτε έχουν καθεστώς πρόσφυγα είτε αναμένουν την έκδοση απόφασης για τις αιτήσεις ασύλου τους. Περίπου 10.000 άτομα Τουρκικής ιθαγένειας αναζητούν άσυλο σε κάποια χώρα κάθε χρόνο, με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία να είναι οι κυριότερες χώρες προορισμού τους. Πιστεύω ότι τα νούμερα αυτά δίνουν αρκετά καλά την εικόνα των συνεχιζόμενων αδυναμιών της Τουρκίας στο ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Την ίδια στιγμή η Τουρκία είναι ευρέως γνωστή ως ένας από τους κύριους «διαδρόμους προς την Ευρώπη», τόσο για τα άτομα που εκτοπίζονται λόγω πολέμων και διώξεων όσο και για εκείνα που αναγκάζονται να μεταναστεύσουν λόγω ακραίας φτώχειας και ανισοτήτων. Οι ειδικοί εκτιμούν τον όγκο αυτών των «ανάμικτων ροών» προς την Τουρκία σε εκατοντάδες χιλιάδες κάθε χρόνο. Η δική μας άποψη είναι ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό των προσφύγων που φθάνουν με κάποιο τρόπο στην Τουρκία επιλέγουν να καταθέσουν αίτηση ασύλου στην Τουρκία ή τους δίνεται η δυνατότητα να το πράξουν. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος της Τουρκίας, ως «χώρας υποδοχής» γίνεται όλο και πιο κρίσιμος, καθώς καθίσταται ολοένα και δυσκολότερο για τους πρόσφυγες να παρακάμψουν το εντυπωσιακό οπλοστάσιο της Ευρώπης σε εργαλεία και πολιτικές ελέγχου της μετανάστευσης, που δυστυχώς δε διακρίνουν σε ικανοποιητικό βαθμό μεταξύ εκείνων που έχουν νόμιμη ανάγκη διεθνούς προστασίας και εκείνων που εγκατέλειψαν τις χώρες τους για άλλους λόγους.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του συστήματος παροχής ασύλου στην Τουρκία

Η Τουρκία ήταν μία από τις χώρες που διαπραγματεύτηκαν τη Σύμβαση του 1951 (για το καθεστώς των προσφύγων), μία από τις πρώτες χώρες που την υπέγραψαν. Ωστόσο, εκμεταλλεύθηκε μια όχι ευρέως γνωστή ρήτρα που περιλαμβάνεται στη Σύμβαση του 1951 με έναν λεγόμενο «γεωγραφικό περιορισμό», δεσμευόμενη έτσι να προσφέρει προστασία μόνο σε εκείνους που εκτοπίζονται ακουσίως «ως αποτέλεσμα γεγονότων στην Ευρώπη». Αυτός ο «γεωγραφικός περιορισμός» είναι ακόμη εν ισχύ.

Κατά συνέπεια, λέγεται ότι άτομα καταγόμενα από χώρες μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι ευπρόσδεκτα να αναζητήσουν και να λάβουν προστασία ως πρόσφυγες στην Τουρκία υπό το πλαίσιο της Σύμβασης του 1951. Ωστόσο, όλοι οι υπόλοιποι – δηλ. οι αποκαλούμενοι «μη-Ευρωπαίοι», οι οποίοι και αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία όσων αναζητούν άσυλο στην Τουρκία – δε δικαιούνται να παραμείνουν στην Τουρκία επί μακρώ χρόνω ως πρόσφυγες. Αντί για αυτό, η Τουρκική Κυβέρνηση τους προσφέρει ένα ιδιαιτέρως ακατάλληλο καθεστώς εγχώριας προστασίας το οποίο αποκαλείται «προσωρινό άσυλο» και το οποίο τους επιτρέπει να παραμένουν στην Τουρκία έως ότου η Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες μπορέσει να βρει για αυτούς μια «διαρκή λύση» σε άλλη χώρα. Αυτό σημαίνει ότι η Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες θα πρέπει να επιχειρήσει να επανεγκαταστήσει τα άτομα αυτά σε τρίτες χώρες, ένα έργο που αποδεικνύεται ιδιαιτέρως δύσκολο για τον Οργανισμό.
Αυτό σημαίνει ότι οι αιτούντες άσυλο κάνουν δύο «παράλληλες» αιτήσεις. Καταθέτουν αίτηση προς την Τουρκική Κυβέρνηση για να λάβουν το καθεστώς του «προσωρινού ασύλου». Και ταυτόχρονα πρέπει να καταθέσουν αίτηση προς το Γραφείο της Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία για να λάβουν το καθεστώς του «πρόσφυγα» και βοήθεια για την επανεγκατάστασή τους. Οι δύο διαδικασίες στηρίζονται στα ίδια κριτήρια ως προς τους δικαιούμενους προστασίας και είναι σε γενικές γραμμές εναρμονισμένες, αν και αυτό δεν ισχύει πάντοτε, με αποτέλεσμα ενίοτε την επαναπροώθηση ατόμων που έχουν αναγνωριστεί ως προσφυγές από την Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Οι αιτούντες άσυλο είναι διεσπαρμένοι σε όλη τη χώρα σε 30 λεγόμενες «πόλεις δορυφόρους», όπου και παραμένουν για 2-3 χρόνια κατά μέσο όρο αναμένοντας τις οριστικές αποφάσεις στα αιτήματά τους για άσυλο και επανεγκατάσταση. Είναι υποχρεωμένοι να βρουν στέγη με δικά τους μέσα. Λαμβάνουν πολύ λίγη βοήθεια σε ό,τι αφορά τα μέσα επιβίωσής τους ή τη φροντίδα υγείας. Οι πιθανότητες νόμιμης εργασίας είναι ελάχιστες, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να εξωθούνται σε παράνομες μορφές εργασίας, περιλαμβανομένης της σεξουαλικής εργασίας. Επιπλέον δε, υποχρεώνονται να πληρώνουν το λεγόμενο «τέλος διαμονής» προκειμένου να λάβουν άδεια παραμονής. Η επιβίωση στην Τουρκία είναι δύσκολη υπόθεση για έναν «προσωρινό αιτούντα άσυλο».

Ο κίνδυνος επαναπροώθησης στην Τουρκία

Υπάρχει ένας απόλυτος κίνδυνος. Οι παρατηρήσεις μας δείχνουν ότι αν ένας νεοεισελθών αιτών άσυλο καταφέρει να φθάσει ως την Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και να καταχωριστεί, σε γενικές γραμμές θα καταφέρει χωρίς προβλήματα να καταθέσει και μια παράλληλη αίτηση «προσωρινού ασύλου» στην αστυνομία. Από τη στιγμή που θα ενταχθεί στο σύστημα, είναι σχετικώς ασφαλής όσον αφορά την επαναπροώθησή του. Αυτό ισχύει τόσο για τους νομίμως εισερχόμενους στη χώρα όσο και τους παρανόμως εισερχόμενους, αν και ενίοτε βλέπουμε περιπτώσεις καταχωρημένων – ή ακόμη και αναγνωρισμένων – στο σύστημα της Ύπατης Αρμοστείας προσφύγων οι οποίοι εγκλωβίζονται στις ατέλειες  της άκρως αναποτελεσματικής Κυβερνητικής διαδικασίας αίτησης ασύλου και βρίσκονται υπό την απειλή της επαναπροώθησης.
Τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά αν φθάσεις παρανόμως και συλληφθείς από τις αρχές κατά την άφιξή σου στις παραμεθόριες περιοχές της ανατολής ή στο δρόμου σου για τη δύση ή αν συνελήφθης για παράνομη παρουσία σε μία από τις μεγάλες πόλεις ή κατά την προσπάθειά σου να περάσεις στην Ελλάδα από τη ξηρά ή τη θάλασσα. Αν πιαστείς προτού έχεις την ευκαιρία να έρθεις σε επαφή την Ύπατη Αρμοστεία και να εισαχθείς στο σύστημα παροχής ασύλου, οι αρχές θα σου αρνηθούν την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου. Απλούστατα θα αρνηθούν να διεκπεραιώσουν το αίτημα ασύλου σου.

Μετά από μια σύντομη ποινική διαδικασία για την παράνομη είσοδο ή την απόπειρα παράνομης εξόδου από τη χώρα, θα βρεθείς κρατούμενος προς απέλαση χωρίς να σου δοθεί η ευκαιρία να παρουσιάσεις τους τυχόν ισχυρισμούς σου ότι βρίσκεσαι υπό κίνδυνο διώξεων.
Στη σπάνια περίπτωση που με κάποιον τρόπο θα καταφέρεις να έρθεις σε επαφή με κάποια οργάνωση παροχής νομικής βοήθειας και προσφύγεις στα εγχώρια δικαστήρια για να προσβάλλεις την απόφαση απέλασής σου, τα δικαστήρια δε θα σου προσφέρουν την κατάλληλη νομική προστασία. Το πιθανότερο είναι ότι θα σε στείλουν πίσω στον πόλεμο ή στις διώξεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προσφυγή στο Δικαστήριο του Στρασβούργου, στο ΕΔΔΑ είναι τη στιγμή αυτή το μόνο αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα που έχουμε στη διάθεσή μας προκειμένου να εμποδίσουμε παράνομες απελάσεις ατόμων που εκφράζουν φόβο για διώξεις.

Αυτές οι αυθαίρετες αρνήσεις δεν αποτελούν μόνο εμπαιγμό των υποχρεώσεων της Τουρκίας υπό το διεθνές δίκαιο, περιλαμβανομένων των υποχρεώσεών της από την ΕΣΔΑ, αλλά και παραβίαση των εγχώριων κανόνων παροχής ασύλου. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς ότι κάποιοι αξιωματικοί των υπηρεσιών φύλαξης των συνόρων δεν κάνουν αυτό που πρέπει. Αντιθέτως, οι παρατηρήσεις μας, οι οποίες βασίζονται σε αμέτρητες υποθέσεις που υπέπεσαν στην αντίληψή μας, καθώς και στη γνώση που αποκτήσαμε μέσα από τις νομικές μάχες μας σε υποθέσεις προσφύγων, δείχνουν ότι πρόκειται για μια συστηματική πολιτική οργανωμένη και υποστηριζόμενη από το Τουρκικό Υπουργείο Εσωτερικών. Ένα άλλο σχετικό ζήτημα που θεωρούμε ιδιαιτέρως σημαντικό είναι ο τρόπος με τον οποίο διεξάγονται αυτές οι παράνομες απελάσεις. Για να δώσω ένα μόνο παράδειγμα, τον Απρίλιο του τελευταίου έτους, σε μια υπόθεση που έλαβε εκτεταμένη δημοσιότητα, 18 Σύριοι και Ιρανοί πολίτες, περιλαμβανομένων και 5 αναγνωρισμένων από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ προσφύγων, εξαναγκάστηκαν να διασχίσουν κολυμπώντας ένα μη φυλασσόμενο κομμάτι του ποταμού που χωρίζει την Τουρκία από το Ιράκ. Αυτό είναι ένα παράδειγμα μονομερούς, «μαύρης» απέλασης ανθρώπων σε μια τρίτη χώρα με την οποία δεν έχουν καμία σχέση. 4 από αυτούς πνίγηκαν, περιλαμβανομένου ενός από τους αναγνωρισμένους από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ Ιρανούς πρόσφυγες. Η Υ.Α. του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες καταδίκασε το περιστατικό με δελτίο τύπου, βάσει μαρτυριών που ελήφθησαν από τους επιζώντες. Έως σήμερα, ωστόσο, καμία σοβαρή έρευνα για το περιστατικό δεν έχει λάβει χώρα.

Η διαδικασία ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι επιπτώσεις της στις πολιτικές της Τουρκίας για την μετανάστευση και το άσυλο

Η ατζέντα της διαδικασίας ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η πλέον σημαντική δύναμη που ασκεί επιρροή στη διαμόρφωση της κατεύθυνσης των πολιτικών και πρακτικών της Τουρκίας στους τομείς του ασύλου και της μετανάστευσης. Το 2005, η Κυβέρνηση υιοθέτησε ένα περιεκτικό Εθνικό Σχέδιο Δράσης και δεσμεύτηκε να υιοθετήσει μια σειρά από μέτρα για την ευθυγράμμιση των πολιτικών και πρακτικών στους τομείς του ασύλου και της μετανάστευσης με τα ευρωπαϊκά στάνταρντ, συμπεριλαμβανομένων της ανάπτυξης των διοικητικών και τεχνικών δυνατοτήτων, της εκπαίδευσης του προσωπικού και αλλαγών στη νομοθεσία. Αυτή τη στιγμή, βρίσκονται σε εξέλιξη οι διεργασίες για την υιοθέτηση ενός περιεκτικού νόμου περί ασύλου, ο οποίος θα αντικαταστήσει το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο είναι ιδιαιτέρως ανεπαρκές. Ταυτόχρονα, υπάρχουν δύο δίδυμα σχέδια για την ίδρυση έξι μεγάλων περιφερειακών «Κέντρων Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο» και δύο επιπλέον «Κέντρων Απέλασης», με ευρωπαϊκή κυρίως χρηματοδότηση. Στο καίριο ζήτημα της άρσης του «γεωγραφικού περιορισμού», η Κυβέρνηση τονίζει το στοιχείο του «καταμερισμού του βάρους» ως προϋπόθεσης και έως τώρα αρνείται να προβεί σε μια αυστηρή δέσμευση ως προς το χρονικό πλαίσιο.

Ενώ οι σχετιζόμενες με την ευρωπαϊκή ένταξη μεταρρυθμίσεις αποτελούν μια ευκαιρία για την Τουρκία προκειμένου να βελτιώσει το αναποτελεσματικό σύστημα παροχής ασύλου και να ανεβάσει τα στάνταρντ της, συμμεριζόμαστε τους σοβαρούς προβληματισμούς των εταίρων μας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους (ΕCRE) όσον αφορά την κατεύθυνση των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα αυτό, από ζητήματα που σχετίζονται με τη λειτουργία της Frontex και αδυναμίες του συστήματος του Δουβλίνο έως την ευρέως διαδεδομένη και αδιάκριτη χρησιμοποίηση διαδικασιών ταχείας διεκπεραίωσης και διοικητικής κράτησης για τους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο.

Εκφράζουμε επίσης τις σοβαρές ανησυχίες μας για το γεγονός ότι σημαντικοί παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών, περιλαμβανομένης της HCA, αποκλείονται πλήρως από τις διαβουλεύσεις και τις προετοιμασίες που αφορούν την εν εξελίξει διαδικασία μεταρρυθμίσεων. Το Δεκέμβρη του τελευταίου έτους, οι 10 σημαντικότερες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Τουρκίας δημοσιοποίησαν μια κοινή ανοιχτή επιστολή προς τον Υπουργό των Εσωτερικών με την οποία ζητούσαν να αποκηρύξει τη «μαύρη λίστα» βάσει της οποίας αποκλείονταν η HCA και αρκετές άλλες κρίσιμες ΜΚΟ από τις εν εξελίξει υποτιθέμενες «Συναντήσεις Διαβούλευσης με ΜΚΟ» που οργανώνονταν από το Υπουργείο. Έως και σήμερα, δεν υπήρξε καμία αλλαγή στην κατάσταση αυτή και εξακολουθούμε να τελούμε υπό αποκλεισμό από τη διαδικασία. Συνεπεία αυτού, οι σημαντικότερες ΜΚΟ ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο χώρο αυτό άσκησαν βέτο στη διαδικασία έως ότου επιτραπεί να συμμετέχουμε όλοι.

Η κατάσταση των διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη «συμφωνία επανεισδοχής» με την Τουρκία.

Αυτό είναι πράγματι ένα σημαντικό ζήτημα στην ατζέντα της Επιτροπής. Έως τώρα, η Τουρκική Κυβέρνηση καθυστερεί τις διαπραγματεύσεις ως προς το ζήτημα αυτό. Η εντύπωσή μας είναι ότι η Τουρκία θα θελήσει να κρατήσει το ζήτημα αυτό στο ράφι, μαζί με το θέμα του «γεωγραφικού περιορισμού», ώσπου να νιώσουν ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια ρεαλιστική πολιτική προοπτική. Έως τώρα, όπως γνωρίζεται, η θέση της Τουρκίας στην Ευρώπη παραμένει υπό συζήτηση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες, καθώς και στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.

Τέλος, όσον αφορά την επανεισδοχή και το ζήτημα του ελέγχου της μετανάστευσης γενικώς, θέλω να υπενθυμίσω τα σχόλια που έκανα προηγουμένως όσον αφορά τις εξαιρετικά ανησυχητικές πρακτικές αναχαίτισης προσφύγων της Τουρκίας. Είναι ζωτικής σημασίας το να κατανοήσουμε ότι η ενταξιακή διαδικασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί το πλαίσιο εντός του οποίου παρατηρούμε την Τουρκία να γίνεται όλο και πιο αποτελεσματική και επιθετική στην προσπάθειά της να σταματήσει τα κύματα παράτυπης μετανάστευσης προς την Ευρώπη. Με αυτό δεν αναφέρομαι μόνο στα αποτελέσματα του «κακού παραδείγματος» όσων συμβαίνουν στην Ελλάδα, τη Μάλτα, την Ιταλία κ.ο.κ. Αναφέρομαι επίσης στους τρόπους με τους οποίους η Τουρκία ως υποψήφια προς ένταξη χώρα ενθαρρύνεται και εξοπλίζεται για να αποτελέσει έναν εξαιρετικό εταίρο στο λεγόμενο «πόλεμο της Ευρώπης ενάντια στην παράνομη μετανάστευση».

«Ανεπιθύμητοι Επισκέπτες»:
Έκθεση του Απριλίου του 2008 για την κράτηση των προσφύγων στην Τουρκία:

http://www.hyd.org.tr/?pid=610

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή

Καθώς οι Ευρωπαϊκές χώρες που συνορεύουν με τη Μεσόγειο εισήγαγαν διαρκώς αυστηρότερα μέτρα για να σταματήσουν το κύμα της παράτυπης μετανάστευσης στα σύνορά τους, η Τουρκία έγινε το κύριο σταυροδρόμι για τα μεταναστευτικά ρεύματα από την Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, ως μέρος της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αύξησε τις πιέσεις προς την Τουρκία να εμποδίσει την κίνηση των μεταναστών, των αιτούντων άσυλο και των προσφύγων προς την Ευρώπη. Αποτέλεσμα της προσπάθειας της Τουρκίας να περιορίσει τα κύματα της παράτυπης μετανάστευσης, χιλιάδες αλλοδαποί χωρίς ταξιδιωτικά έγγραφα, μεταξύ των οποίων και πρόσφυγες, συλλαμβάνονται καθώς επιχειρούν είτε να εισέλθουν στη είτε να εξέλθουν από τη χώρα παρανόμως. Αρχικώς κρατούνται σε κέντρα κράτησης, τα οποία επισήμως ονομάζονται «ξενώνες αλλοδαπών».

Έως τώρα, δεν έχει δημοσιευτεί καμία αναφορά σχετικά με τις συνθήκες κράτησης των προσφύγων στην Τουρκία. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι το Τουρκικό Υπουργείο Εσωτερικών απαγόρευε στις διεθνείς και εγχώριες ΜΚΟ να εισέλθουν στους ξενώνες, είτε προκειμένου να πραγματοποιήσουν επιτόπιες παρατηρήσεις είτε να προσφέρουν βοήθεια στους κρατούμενους. Καθώς η Τουρκία εξακολουθεί τις προσπάθειές της να ανακόψει το ρεύμα της παράτυπης μετανάστευσης, είναι κρίσιμο οι πρακτικές της όσον αφορά την κράτηση αλλοδαπών, και ιδίως προσφύγων, να είναι διαφανείς και σύμφωνες με τα διεθνή πρότυπα.

Από το σύνολο των αλλοδαπών που κρατούνται στην Τουρκία, ένα σημαντικό ποσοστό είναι πρόσφυγες – δηλαδή, όπως ορίζεται στην παρούσα έκθεση, οποιοσδήποτε σκοπεύει να καταθέσει αίτηση, έχει καταθέσει αίτηση ή του έχει ήδη απονεμηθεί το «καθεστώς του πρόσφυγα» από ένα αποφασίζον όργανο, που στην Τουρκία είναι είτε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες είτε το Υπουργείο Εσωτερικών. Οι περισσότεροι πρόσφυγες που κρατούνται διώκονται αρχικώς ποινικά είτε για παράνομη είσοδο ή έξοδο από τη χώρα είτε για αδυναμία να συμμορφωθούν προς τις απαιτήσεις του συστήματος «προσωρινού ασύλου». Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου κράτησής τους, οι πρόσφυγες κρατούνται για διοικητικούς λόγους, περιλαμβανομένων των διαδικασιών εξέτασης της αίτησης ασύλου τους ή της διαδικασίας απέλασής τους.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΩΝ

Οι ερωτηθέντες ανέφεραν μια σειρά περιορισμών αναφορικά με τη δυνατότητά τους να έχουν πρόσβαση στα διαδικαστικά δικαιώματά τους κατά την κράτηση. Ειδικότερα:

• Πρόσφυγες ανέφεραν ότι τελούσαν υπό κράτηση καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας προσωρινού ασύλου αντί να μεταφερθούν σε κάποια «πόλη δορυφόρο» αμέσως μόλις ενημέρωσαν την αστυνομία για την πρόθεσή τους να καταθέσουν αίτηση για άσυλο.

• Οι υπό κράτηση πρόσφυγες αντιμετωπίζουν εμπόδια στο να καταθέσουν αίτηση για άσυλο, περιλαμβανομένων:

• έλλειψη ενημέρωσης για τις διαδικασίες ασύλου× και
• άρνηση της αστυνομίας να παραλάβει αιτήσεις ασύλου.

• Σε όσους κρατούνται σε ζώνες διερχομένων (transit) των αεροδρομίων αποκλείεται γενικώς η κατάθεση αίτησης ασύλου.

• Η αδυναμία πρόσβασης σε διαδικασίες ασύλου έχει οδηγήσει σε περιστατικά παράνομης απέλασης ή επαναπροώθησης.

• Κανένας από τους ερωτηθέντες δεν είχε ενημερωθεί για τους λόγους της σύλληψής του ή για τα δικαιώματά του κατά την κράτηση.

• Πολλοί αντιμετώπισαν την αδιαφορία ή την επιθετικότητα των αστυνομικών όταν ζήτησαν τέτοιες πληροφορίες.

• Σε κανέναν από τους ερωτηθέντες δε δόθηκαν πληροφορίες για τον αναμενόμενο χρόνο της κράτησής του, γεγονός που οδήγησε σε αισθήματα απόγνωσης και κατάθλιψης.

• Οι πρόσφυγες δεν έχουν πρακτικά καμία δυνατότητα δικαστικής προσφυγής για να προσβάλλουν τη νομιμότητα ή τη διάρκεια της κράτησής τους.

• Οι υπό κράτηση πρόσφυγες έχουν μόνο σποραδικά πρόσβαση σε δικηγόρους και δεν μπορούν καθόλου να δεχθούν επισκέψεις από άλλους συνηγόρους ή ΜΚΟ.

• Οι πρόσφυγες που κρατούνται σε ζώνες διερχομένων (transit) των τουρκικών αεροδρομίων δεν έχουν καμία πρόσβαση σε δικηγόρους, στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες ή άλλους οργανισμούς ή συνηγόρους.

• Όσοι καταθέτουν αίτηση ασύλου ενώ τελούν υπό κράτηση συνηθίζεται να κρατούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (συνήθως άνω των έξι μηνών) από εκείνους που είχαν καταθέσει αίτηση πριν την κράτησή τους (κατά μέσο όρο έναν έως τρεις μήνες).
Οι κρατούμενοι επίσης ανέφεραν σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης. Ειδικότερα:

• Ενήλικες και ανήλικοι, καθώς επίσης και κατάδικοι και μη καταδικασθέντες, στεγάζονται στους ίδιους χώρους. Μόνο οι άντρες και οι γυναίκες χωρίζονται.

• Ο συμφόρηση των χώρων κράτησης είναι σύνηθες φαινόμενο, με αποτέλεσμα συχνά κρατούμενοι να αναγκάζονται να κοιμηθούν στο πάτωμα χωρίς επαρκή κλινοσκεπάσματα.

• Οι εγκαταστάσεις διαθέτουν παράθυρα, αλλά είναι κρύες το χειμώνα και ζεστές το καλοκαίρι.

• Η συμφόρηση επιδεινώνει τον κακό εξαερισμό, ιδίως όπου επιτρέπεται το κάπνισμα.

• Τα μπάνια και οι χώροι κατάκλισης είναι συνήθως βρόμικοι και μαστίζονται από έντομα.

• Αν και οι περισσότεροι ξενώνες διαθέτουν ντους, δεν υπάρχει πάντοτε διαθέσιμο ζεστό νερό.

• Οι κρατούμενοι συχνά υποχρεώνονται να πληρώνουν για τα είδη προσωπικής υγιεινής τους και για πετσέτες σε διογκωμένες τιμές. Ορισμένοι υποχρεώνονται επίσης να αγοράζουν είδη καθαριότητας για να καθαρίσουν τους χώρους διαβίωσης.

• Τα γεύματα είναι φτωχά σε διατροφική και θερμιδική αξία. Κάποιες εγκαταστάσεις δεν προσφέρουν φαγητό τα σαββατοκύριακα.

• Ασφαλές πόσιμο νερό δεν είναι διαθέσιμο δωρεάν.

• Οι κρατούμενοι που διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα, υποχρεώνονται να παραγγέλνουν φαγητό – σε ιδιαιτέρως διογκωμένες τιμές – από τοπικούς καταστηματάρχες.

• Γενικώς, κανενός είδους άσκηση ή ψυχαγωγία δεν είναι διαθέσιμη στους κρατούμενους.

• Δε διατίθενται βιβλία.

• Οι ιατρικές υπηρεσίες στους ξενώνες είναι γενικά ανεπαρκείς.

• Τα εμπόδια στη λήψη ιατρικής και ψυχιατρικής θεραπείας περιλαμβάνουν:

• τη ρητή άρνηση τέτοιων υπηρεσιών από την αστυνομία·
• το υψηλό κόστος της θεραπείας και των φαρμάκων· και
• την έλλειψη διαθέσιμων διερμηνέων.

• Η εξωτερική επικοινωνία είναι περιορισμένη λόγω:

• του υψηλού κόστους χρήσης των δημόσιων τηλεφώνων·
• της αδυναμίας να λάβουν κλήσεις·
• της έλλειψης ιδιωτικότητας·
• της ελάχιστης πρόσβασης σε επισκέπτες.

• Οι κρατούμενοι γενικώς γίνονται μάρτυρες ή υπόκεινται σε διάφορους βαθμούς λεκτικής και σωματικής κακοποίησης από αστυνομικούς.

• Οι ερωτηθέντες γενικώς ανέφεραν ότι οι αστυνομικοί αδιαφορούν για τους πρόσφυγες, και ακόμη χειρότερα, συχνά επιδίδονται σε αναιτιολόγητη σωματική βία εις βάρος τους, περιλαμβανομένων ξυλοδαρμών και χαστουκιών.

• Οι πιο σοβαρές καταγγελίες για αστυνομική κακοποίηση περιλαμβάνουν τη φάλαγγα – χτυπήματα στα πέλματα των ποδιών – και τον εξαναγκασμό κρατουμένων να στέκονται γυμνοί μπροστά σε άλλους κρατούμενους και αστυνομικούς.

• Ασυνόδευτοι ανήλικοι κρατούνται συχνά σε ξενώνες ενηλίκων έως ότου επιβεβαιωθεί η ηλικία τους προκειμένου να σταλούν σε εγκατάστασης κράτησης για ανήλικους.

• Οι διαδικασίες καθορισμού της ηλικίας δεν λαμβάνουν υπόψη εύλογα περιθώρια λάθους ή την ψυχολογική ωριμότητα του αιτούντος και δεν περιλαμβάνουν ρήτρα υπέρ του ανηλίκου σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς την ηλικία του ή της.

ΑΡΧΙΚΗ · ΕΙΔΗΣΕΙΣ · ΚΕΙΜΕΝΑ · ΔΡΑΣΕΙΣ · ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ · UNKS