ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ

Δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι είμαστε πιο «πολιτισμένοι». Δεν μπορούμε να παριστάνουμε πως τίποτα δεν συμβαίνει (…) Υπάρχει ένας πόλεμος σε εξέλιξη, μας αφορά και προκειμένου να διατηρήσουμε την ασφάλειά μας, πρέπει αναπόφευκτα –ξεκινώντας από την Ευρώπη– να αντιμετωπίσουμε τη σύνθετη απειλή της τρομοκρατίας εκεί όπου αυτή γεννιέται, δηλαδή, πολύ πιθανόν, έξω από τα σύνορά μας. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί ακόμα πιστεύουν και ελπίζουν ότι αυτό δεν είναι δική μας δουλειά. Όμως είναι και ήταν πολύ πριν το Ιράκ.

(Franco Frattini, «Μας αφορά», 23/07/2007)

Τον Οκτώβρη του 2006, σε ανεπίσημη διήμερη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στη Βρετανία, τα μέλη του G6 (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία) έθεσαν ως κύριο στόχο τον «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία και την παράνομη μετανάστευση» και αποφάσισαν να προωθήσουν μια κοινή πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα χρόνο πριν, τον Οκτώβρη του 2005, είχε αρχίσει να λειτουργεί πειραματικά η «ευρωπαϊκή υπηρεσία για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα» (FRONTEX).

Στις 25 Μαρτίου 2007, στη Διακήρυξη του Βερολίνου με την οποία γιορτάστηκαν τα 50 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης (βάση για τη μετέπειτα Εuρωπαϊκή Ένωση) αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες προκλήσεις, που δεν σταματούν στα εθνικά σύνορα.(…) Μαζί θα πολεμήσουμε την τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα και την παράνομη μετανάστευση.»

Στις 13 Φλεβάρη του 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το «όραμά της για μια συνολική θεώρηση ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού συστήματος διαχείρισης των συνόρων για τον 21ο αιώνα».

Στις 12 Μαρτίου του 2008 ο αντιπρόεδρος Franco Frattini, αρμόδιος επίτροπος για θέματα δικαιοσύνης, ελευθερίας και ασφάλειας, παρουσίασε την εξέλιξη των σχεδίων του στην «Υπουργική Σύνοδο για τις Προκλήσεις της Διαχείρισης των Εξωτερικών Συνόρων της ΕΕ» που πραγματοποιήθηκε στο Brdo της προεδρεύουσας Σλοβενίας. Στο κλείσιμο της ομιλίας του σημείωσε: «η στενότερη συνεργασία με το Τμήμα Εσωτερικής Ασφάλειας (Homeland Security Department) των ΗΠΑ είναι όχι μόνο πολιτικά συνετή αλλά και αναγκαία, στο βαθμό που η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ θέλουν να αυξήσουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη και να προχωρήσουν σε κοινούς στόχους».

FRONTEX - ευρωπαϊκή υπηρεσία για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα

H πειραματική λειτουργία της FRONTEX ξεκίνησε τον Οκτώβρη του 2005. Στις 27 Μαρτίου του 2007 πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια των κεντρικών της εγκαταστάσεων, στη Βαρσοβία της Πολωνίας. «Όποτε θέλω να αναφερθώ σε μια επαρκή, δραστήρια και αποτελεσματική ευρωπαϊκή υπηρεσία, πάντοτε χρησιμοποιώ το παράδειγμα της FRONTEX», ήταν χαρακτηριστικά η φράση με την οποία έκλεισε το λόγο του ο επίτροπος Frattini.

Η βάση δεδομένων διαθέσιμου τεχνικού εξοπλισμού (CRATE) της FRONTEX περιλαμβάνει προς το παρόν πάνω από εκατό σκάφη, περίπου 20 αεροσκάφη και 25 ελικόπτερα και μερικές εκατοντάδες εξαρτήματα εξοπλισμού ελέγχου συνόρων, όπως κινητές μονάδες ραντάρ, οχήματα, θερμικές κάμερες και κινητούς ανιχνευτές καρδιακού παλμού.

Στις 20 Αυγούστου 2007 άρχισε να ισχύει ο μηχανισμός σύστασης ομάδων ταχείας επέμβασης στα σύνορα (Rapid Border Intervention Teams - RABITs), με σκοπό την «ταχεία αντίδραση για την ενίσχυση σε κράτος μέλος που χρειάζεται βοήθεια». Η ομάδα RABIT αποτελείται προς το παρόν από 500-600 συνοριοφύλακες. O προϋπολογισμός της FRONTEX για το 2008 σχεδόν διπλασιάστηκε, ενώ ανάλογη αύξηση είχε και ο προϋπολογισμός του δορυφορικού συστήματος Galileo.

Στην ανακοίνωση της 13/02/2008 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τονίζεται η ανάγκη «ενισχυμένης συνεργασίας της FRONTEX με τις τρίτες χώρες». Πράγματι, μέσα στο 2007 η FRONTEX υπέγραψε συμφωνίες συνεργασίας με τη Ρωσία και την Ουκρανία ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες με την Τουρκία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, το Μαρόκο, τη Μαυριτανία, τη Σενεγάλη, το Πράσινο Ακρωτήριο, τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και τη Γεωργία. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η ΕΕ επιθυμεί να επεκτείνει τα εξωτερικά της σύνορα ως προς τα κύματα προσφύγων στις γειτονικές χώρες, μεταθέτοντας την ευθύνη σε αυτές. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η πρόσφατη ενίσχυση της Λιβύης για κατασκευή φυλακών, ανάπτυξη περιπολιών και χρηματοδότηση απελάσεων προσφύγων από τον πόλεμο στο Νταρφούρ και την Ερυθραία, η χρηματοδότηση του Μαρόκου για την ισχυροποίηση των συνόρων του αλλά και η αύξηση της χρήσης πυροβόλων όπλων από την αιγυπτιακή συνοριοφυλακή - 8 πρόσφυγες νεκροί από σφαίρες συνοριακών φρουρών από τις αρχές του 2008.

Να σημειώσουμε τέλος ότι στην πρόσφατη σύνοδο της Λιουμπλιάνας, στην οποία μετείχε ο Ελληνας υπουργός Εσωτερικών Προκ. Παυλόπουλος, διεκδικήθηκε επιτακτικά από την Αθήνα να λειτουργήσει στον Πειραιά το ένα από τα δύο μεγάλα περιφερειακά επιχειρησιακά κέντρα της FRONTEX, ενώ η Ελλάδα έχει ήδη αναλάβει την προεδρία της διοργάνωσης της 3ης Συνόδου του Παγκόσμιου Φόρουμ για τη Μετανάστευση και την Ανάπτυξη, το φθινόπωρο του 2009.

ΕUROSUR - ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης των συνόρων

Στις 13 Φεβρουαρίου 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος επιτήρησης των συνόρων (EUROSUR). Στη συνέχεια αναφέρονται τα τρία προτεινόμενα για την υλοποίησή του στάδια.

Πρώτη φάση: διασύνδεση και ορθολογική οργάνωση υφιστάμενων συστημάτων. Aναβάθμιση και επέκταση των εθνικών συστημάτων επιτήρησης των συνόρων, δημιουργία εθνικών κέντρων συντονισμού για το συνοριακό έλεγχο στα κράτη μέλη που βρίσκονται στα νότια και ανατολικά εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, δημιουργία ηλεκτρονικού δικτύου επικοινωνίας που θα επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων.

Δεύτερη φάση: καλύτερη χρήση των εργαλείων επιτήρησης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βελτίωση των εργαλείων επιτήρησης και των ανιχνευτών (για παράδειγμα, δορυφόροι, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, κλπ.). Δημιουργία κοινής εικόνας μέσω των πληροφοριών ασφάλειας (intelligence) πριν από την άφιξη στα σύνορα που να συνδυάζει τις πληροφορίες ασφάλειας με αυτές που αποκτώνται από τα εργαλεία επιτήρησης.

Τρίτη φάση: ενσωμάτωση όλων των υφιστάμενων συστημάτων αναφοράς και ελέγχου σε ένα ευρύτερο δίκτυο. Σε ένα πρώτο στάδιο το ολοκληρωμένο δίκτυο θα πρέπει να περιορισθεί στη Μεσόγειο Θάλασσα, το Νότιο Ατλαντικό Ωκεανό (Κανάριοι Νήσοι) και στη Μαύρη Θάλασσα και να επικεντρωθεί στην εσωτερική ασφάλεια.

VIS - σύστημα πληροφοριών για τις θεωρήσεις

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν, το 2007, σε πολιτική συμφωνία για τις νομικές βάσεις του VIS, το οποίο θα πρέπει να εγκριθεί επίσημα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008. Στο σύστημα θα εισαχθούν εξ αρχής βιομετρικά αναγνωριστικά στοιχεία. Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση τροποποίησης του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν με σκοπό να καταστήσει υποχρεωτική σε κάθε είσοδο την επαλήθευση της ταυτότητας του κατόχου της θεώρησης (βίζα). Όλοι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι υπόχρεοι θεώρησης πρέπει να παρέχουν τα βιομετρικά δεδομένα τους που προορίζονται για το σύστημα πληροφοριών για τις θεωρήσεις (VIS) κατά την υποβολή της αίτησης σε προξενείο κράτους μέλους· τα συνοριακά σημεία διέλευσης θα είναι εξοπλισμένα με τις απαραίτητες συσκευές για την επαλήθευση της ταυτότητας του κατόχου της θεώρησης με βάση αυτά τα δεδομένα. Το σύστημα εισόδου/εξόδου της ΕΕ προβλέπεται να καταστεί λειτουργικό μέχρι το 2015. Ως εναλλακτική λύση για τις βίζες, προτείνεται η υποχρέωση απόκτησης ηλεκτρονικής άδειας ταξιδίου (Electronic System of Travelling Authorisation - ESTA). Στις 7 και 8 Απριλίου 2008 η σλοβενική προεδρία της ΕΕ, η FRONTEX και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συναντηθούν με ιδιωτικές εταιρείας ασφαλείας στην έδρα της FRONTEX στη Βαρσοβία για να μελετήσουν την εξέλιξη της εφαρμογής του VIS.

«Αυτή τη στιγμή, οι αστυνομικές αρχές έχουν περιορισμένα μέσα ταυτοποίησης ενός υπηκόου τρίτης χώρας στο δρόμο, εάν αυτός δεν έχει μαζί του έγγραφα ταυτότητας. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Ένας υπήκοος τρίτης χώρας που τον έχουν σταματήσει για έλεγχο λέει ότι του έκλεψαν το διαβατήριο ή έχασε την άδεια παραμονής. Οι αστυνομικές αρχές πρέπει είτε να τον αφήουν να φύγει είτε να τον οδηγήσουν σε αστυνομικό τμήμα. Εκεί, η διαδικασία ταυτοποίησης θα είναι μακρόχρονη και σε ορισμένες περιπτώσεις μη-παραγωγική. Χωρίς το διαβατήριο, σε περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας για τον οποίο δεν απαιτείται βίζα, οι αστυνομικές αρχές δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν με ακρίβεια την ημερομηνία ή το σημείο εισόδου του εν λόγω ατόμου, το οποίο θα μπορούσε να είναι διαφορετικό από τη χώρα στην οποία εντοπίστηκε.

Το σύστημα εισόδου/εξόδου σκοπεύει να καταγράφει τις ημερομηνίες και τα σημεία εισόδου. Θα εντοπίζει όσους παραβιάζουν τον προβλεπόμενο χρόνο παραμονής, διαθέτοντας μια ενσωματωμένη συσκευή η οποία θα ειδοποιεί τη συνοριοφυλακή κάθε φορά που ένας υπήκοος τρίτης χώρας έχει υπερβεί το χρόνο νόμιμης παραμονής του.

Για να είναι αποτελεσματικό το σύστημα, θα πρέπει να καταγράφει τις κινήσεις τόσο των ατόμων για τα οποία απιτείται βίζα, όσο και αυτών για τα οποία δεν απαιτείται και να εφαρμοζεται ανελλιπώς σε όλα τα σημεία διέλευσης εξωτερικών συνόρων. Το σύστημα θα χρησιμοποιεί βιομετρικά στοιχεία για να επιβεβαιώνει με ακρίβεια τα στοιχεία εισερχομένων και εξερχομένων.

Η χρήση βιομετρικών στοιχείων θα επιτρέπει τον εντοπισμό ατόμων χωρίς χαρτιά στην περιοχή εφαρμογής της συνθήκης Schengen. Οι αστυνομικοί θα διαθέτουν μια φορητή συσκευή, η οποία θα τους επιτρέπει να παίρνουν αποτυπώματα επί τόπου. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα θα διασταυρώνονται τα στοιχεία οποιουδήποτε ατόμου έχει περάσει τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης και θα συλλαμβάνονται όσοι/ες δηλώνουν ψευδή στοιχεία (...) Οι αστυνομικοί έλεγχοι θα διευκολύνονται επιπλέον με την ενοποίηση των αδειών παραμονής και εργασίας που πρότεινα στο υπόμνημά μου τον περασμένο Οκτώβριο. Η (ηλεκτρονικά καταχωρημένη) ενοποιημένη άδεια παραμονής και εργασίας θα επιτρέπει τον άμεσο έλεγχο των υπηκόων τρίτων χωρών και γι’ αυτό προτρέπω το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να προχωρήσει στην άμεση υιοθέτηση και εφαρμογή της».

Ομιλία του επιτρόπου Frattini στην «Ευρωπαϊκή Σύνοδο για τις Προκλήσεις στη Διαχείριση των Εξωτερικών Συνόρων της ΕΕ», Σλοβενία, 12 Μαρτίου 2008

Ομάδα Μεταναστών και Προσφύγων ★ Μάρτης 2008