ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΡΑΤΗΣΗΣ ΣΤΗ ΒΕΝΝΑ
ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ

Τα πρώτα χρόνια της Βέννας

Το 2000 συγκροτείται το τμήμα συνοριοφυλακής Σαπών. Το 2002, λόγω του αυξημένου αριθμού κρατουμένων χρησιμοποιείται ουσιαστικά σαν παράρτημα του αστυνομικού τμήματος των Σαπών η παλιά αποθήκη της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών που παραχώρησε η Νομαρχία Ροδόπης στη Βέννα. Από τότε η Βέννα λειτουργεί ως χώρος κράτησης. Ο αριθμός των κρατουμένων κυμαίνεται από 150 έως 300 άτομα.

Το φθινόπωρο του 2003 προγραμματίζονται κινητοποιήσεις στη Βέννα, οι οποίες όμως ακυρώνονται καθώς υπάρχει διαβεβαίωση ότι το κέντρο έχει εκκενωθεί. «Είναι σαφές ότι η εκκένωση αυτών των "άτυπων" και κοινωνικά ανεξέλεγκτων στρατοπέδων συγκέντρωσης αποτελεί θετική εξέλιξη». Η Βέννα όμως συνεχίζει να λειτουργεί άτυπα, όπως άλλωστε άτυπα ξεκίνησε.

Το 2005, στο πλαίσιο NoBorder Actions επιτρέπεται για πρώτη φορά, μετά από συμπλοκή με τις αστυνομικές δυνάμεις, η είσοδος στη Βέννα. Διαπιστώνονται η απουσία μεταφραστή, δικηγόρου και ενημέρωσης για τα δικαιώματα καθώς και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης μεταναστών και προσφύγων που κρατούνται για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα. Δίνεται η δυνατότητα σε αρκετούς να κάνουν αίτηση ασύλου και να απελευθερωθούν.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει συνέχεια λόγω της απουσίας στην περιοχή ομάδων με δυνατότητα παρέμβασης αλλά και εξαιτίας της ευκαιριακής ενασχόλησης με το προσφυγικό/μεταναστευτικό ζήτημα, τουλάχιστον μέχρι το 2007, όταν αυτό οξύνεται εμφανώς στην Ελλάδα (βλ. και έκθεση ProAsyl τον Οκτώβριο του 2007).

Oι συνθήκες κράτησης στη Βέννα

Υπάρχουν έξι κελιά, στο κάθε ένα κρατούνται 15 έως 50 άνθρωποι. Η πρόσβαση στον προαύλιο χώρο είναι περιορισμένη: κάθε τρεις μέρες για δύο ώρες περίπου. Άλλοτε γίνεται διαχωρισμός ενηλίκων/ανηλίκων και γυναικών/ανδρών, άλλοτε όχι. Δεν τους γίνονται γνωστά τα δικαιώματά τους, ο χρόνος κράτησης, δεν ενημερώνονται για τις διαδικασίες ασύλου, ενώ δεν υπάρχουν ούτε διερμηνείς, ούτε δικηγόροι και γιατροί, εκτός, περιστασιακά, από ψυχολόγο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Παρόλο που το κτίριο είναι μια τεράστια πρώην αποθήκη και πολύ κρύα, δεν υπάρχει κανένα είδος θέρμανσης. Το χειμώνα οι κρατούμενοι καίνε συνέχεια χαρτιά για να ζεσταθούν. Ο χώρος είναι φοβερά βρώμικος, γεμάτος ποντίκια και κατσαρίδες και το καλοκαίρι φίδια. Οι συνθήκες υγιεινής είναι επίσης άθλιες: oι τουαλέτες και τα ντους είναι μέσα στα κελιά, αλλά δεν έχουν χώρισμα/πόρτα και είναι πολύ βρώμικα.

Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνονται από επίσημες αναφορές, οι οποίες έχουν αυξηθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα. Για τις συνθήκες κράτησης των ανηλίκων στη Βέννα βλ. την αναφορά της Human Rights Watch "Αφημένα στη Μοίρα τους" - Δεκέμβρης 2008. Για τις άθλιες συνθήκες βλ. τη σχετική αναφορά δικηγόρων προς την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (Σεπτέμβριος 2009). Στην ίδια αναφορά υπάρχουν επίσης καταγγελίες για άτυπες επαναπροωθήσεις, τις νυχτερινές ώρες, από την Ελλάδα προς την Τουρκία. 
Παρόμοια περιγραφή για τις συνθήκες στη Βέννα υπάρχει στην Αναφορά της Ελληνικής Ένωσης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (17 Ιανουαρίου 2010).

Στις 22 Ιανουαρίου 2010, δημοσιοποιείται συνέντευξη ψυχολόγου των Γιατρών Χωρίς Σύνορα που δουλεύει στα κέντρα κράτησης Βέννας και Φυλάκιου, όπου, μιλώντας για τη Βέννα, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το μέρος αυτό θα μπορούσα να το αποκαλέσω, «σκουπιδοντενεκέ», ένας «σκουπιδοντενεκές» γεμάτος με ό, τι αποφεύγουμε να δούμε στην καθημερινή μας ζωή, με ό, τι δεν τολμούμε να κοιτάξουμε γιατί  μας τρομάζει, γιατί δε θέλουμε να το δούμε. Ήταν σαν να σήκωσα το «καπάκι» και να κοίταξα μέσα».

Η Βέννα στο πλαίσο των επιχειρούμενων αλλαγών

Στις 26 Γενάρη 2010 ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Σπύρος Βούγιας επισκέπτεται τη Βέννα και ανακοινώνει «την δημιουργία νέου τύπου κέντρων μεταναστών που θα λειτουργούν ως κέντρα διάκρισης, ώστε να προωθούνται γρηγορότερα οι αιτήσεις όσων δικαιούνται άσυλο και οι υπόλοιποι να οδηγούνται σε απέλαση».

Μια βδομάδα αργότερα, την Τετάρτη 3 Φλεβάρη στη Βέννα ξεσπά εξέγερση. Την προηγούμενη μέρα οι δεσμοφύλακες, για να εκτονώσουν την διαφαινόμενη ένταση, είχαν ζητήσει από την αστυνομία την μεταγωγή 30 κρατουμένων για να λυθεί προσωρινά το πρόβλημα του υπερσυνωστισμού. Παρόλα αυτά, οι μετανάστες εξεγείρονται, βάζουν φωτιά στα ρούχα και τα στρώματά τους. Η αστυνομία επεμβαίνει και συλλαμβάνει 42 άτομα ως πρωταίτιους. Δικάζονται χωρίς διερμηνείς και καταδικάζονται σε απέλαση.
Στις γειτονικές πόλεις της Κομοτηνής και της Ξάνθης συγκροτούνται κινήσεις αλληλεγγύης. Στις 20 Φεβρουαρίου πραγματοποιείται πορεία αλληλεγγύης έξω από τη Βέννα. Επιτρέπεται η είσοδος σε αντιπροσωπεία που διαπιστώνει ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει από τις τελευταίες αναφορές.

Στις 16 Μάρτη 2010, ο επίτροπος για τα ανθρώπινα δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης Thomas Hammarberg σε αναφορά του στο Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, καταγράφει τις καταγγελίες για τη Βέννα, ενώ επιπλέον τονίζει ότι σε συναντήσεις του με εκπροσώπους της ελληνικής κυβέρνησης συζητήθηκε η δημιουργία screening centres στα σημεία εισόδου.

Την Κυριακή 21 Μάρτη γίνεται νέα πορεία στη Βέννα. Αυτή τη φορά απαγορεύεται η είσοδος, ενώ πραγματοποιούνται και τρεις συλλήψεις διαδηλωτών.
Την ίδια μέρα, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Σπύρος Βούγιας ανακοινώνει τη δημιουργία 2 Κέντρων Πρώτων Υποδοχής (ΚΕΠΥ, τα πολυσυζητημένα screening centers)  σε Μυτιλήνη και Έβρο. Σε συνεντεύξεις αναφέρει ότι θα αντικαταστήσουν τα κέντρα κράτησης στην Παγανή, το Τυχερό και τη Βέννα.

Στις 13 Απρίλη 130 πρόσφυγες στο κέντρο κράτησης στη Σάμο ξεκινούν απεργία πείνας ενάντια στη μεταφορά τους στον Έβρο προς απέλαση. Την επόμενη ημέρα  ανακοινώνεται από την κυβέρνηση η δημιουργία 11 ΚΕΠΥ, συγκεκριμένα σε Σάμο, Λέσβο, Χίο, Εβρο, Δωδεκάνησα, Αθήνα, Πάτρα, Ηγουμενίτσα, Θεσσαλονίκη, Βόλο και Κρήτη.

Στις 6 Mάη, σε ημερίδα της Αστυνομικής Διεύθυνσης Ξάνθης, εκπρόσωπος του Σπ. Βούγια κάνει λόγο για «αλλαγή του τρόπου υποδοχής μεταναστών στη Θράκη», με ειδική αναφορά στη Βέννα. Επιπλέον, τονίζεται ότι η ροή από τα ελληνικά νησιά μειώνεται και το πρόβλημα οξύνεται στον Έβρο [1].

Tην Παρασκευή 14 Μάη η ελληνική κυβέρνηση ανακοινώνει μερική κατάργηση της βίζας για τους τούρκους πολίτες. Σε αντιστάθμισμα, η Τουρκία θα ορίσει ένα λιμάνι στη Σμύρνη ή κοντά σε αυτή, με στόχο να λειτουργήσει σε χρονικό διάστημα τριών μηνών, ως συνοριακός σταθμός, ο οποίος θα χρησιμοποιείται για την επαναπροώθηση μεταναστών χωρίς χαρτιά. Στην κοινή ανακοίνωση τονίζεται η πιθανή συμμετοχή στη συμφωνία επανεισδοχής και άλλων χωρών της περιοχής.

Την Παρασκευή 21 Μάη ο πρωθυπουργός  της Ελλάδας συναντάται με τον πρωθυπουργό της Λιβύης. Ανακοινώνεται πως ανοίγονται νέες προοπτικές εμβάθυνσης και ενίσχυσης των σχέσεων Αθηνών – Τρίπολης και τονίζεται πως «η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει τη σημαντική θέση της Λιβύης και έχει αποκαταστήσει μαζί της σχέσεις συνεργασίας» [2].

Την Τετάρτη 9 Ιούνη επισκέπτεται τη Λιβύη ο πρωθυπουργός  της Ελλάδας και υπογράφει μνημόνιο συνεγασίας με τον Μουαμάρ Καντάφι.

1. Τον Απρίλιο του 2010, εκπρόσωπος της Frontex δήλωσε ότι η είσοδος μεταναστών χωρίς χαρτιά στην Ελλάδα το 2009 μειώθηκε κατά 21%.

ΑΡΧΙΚΗ · ΕΙΔΗΣΕΙΣ · ΚΕΙΜΕΝΑ · ΔΡΑΣΕΙΣ · ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ · UNKS