|
 |
Τράνζιτ, οι «απόβλητοι» της νέας εποχής Η Ελλάδα είναι η ευρωπαϊκή χώρα με τα χαμηλότερα ποσοστά σε αιτήσεις πολιτικού ασύλου από πρόσφυγες Του Τακη Kαμπυλη «Δεν είναι τόσο η ίδια η βοήθεια που προσφέρουν οι φίλοι μας εκείνη που μας βοηθάει, όσο η εμπιστοσύνη που νιώθουμε επειδή ξέρουμε ότι πρόκειται να μας βοηθήσουν».
Τη φράση αυτή του Επίκουρου από την «προς Μενοικέα επιστολή» τη χρησιμοποιεί συχνά ένας από τους πιο ευρηματικούς φιλοσόφους της εποχής μας, ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν, όταν αναφέρεται στους «ανθρώπους που περισσεύουν». Υπάρχει ένας ήρωας στον Τσέχοφ, στη «Στέππα», ο Ντίμοφ, που επίσης «ανήκει σ’ αυτούς που περισσεύουν». Είτε επιζούσε στη φυλακή είτε όχι, δεν είχε σημασία. Κανείς δεν θα αντιλαμβανόταν την απώλειά του. Ο Ντίμοφ περίσσευε. Σήμερα περισσεύουν οι «άνθρωποι - τράνζιτ», οι «απόβλητοι» της νέας εποχής. Στην Ελλάδα έρχονται κάθε χρόνο μερικές χιλιάδες. Οι περισσότεροι σε μία πορεία προς τη Δύση. Μπορεί -αρκετοί από αυτούς- να μείνουν ακόμη και δύο ή τρία χρόνια τράνζιτ κυρίως στα μεγάλα λιμάνια που κοιτάνε προς την Ιταλία. Εδώ (ή στην άλλη μεγάλη ευρωπαϊκή πύλη εισόδου, στην Ισπανία) οι άνθρωποι αυτοί με τους περίεργους χαρακτηρισμούς («Αφγανοί», «Κούρδοι», «Ιρακινοί», «Σομαλοί») είναι οι σκλάβοι του παρόντος. Βυθίζονται σε ένα αιώνιο παρόν, αφού το παρελθόν τους είναι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και το μέλλον τους απλώς δεν υπάρχει. Τους απαγορεύεται να το σχεδιάσουν. Ναι οι συναισθηματισμοί είναι εύκολοι και, πάντως, δεν λύνουν προβλήματα. Αλλά, επίσης, δεν τα δημιουργούν. Αντίθετα, τα δημιουργούν οι «συνθήκες». Ετσι λέγονται τώρα τα εμπόδια που θα αντιμετωπίσουν οι σημερινοί «της γης οι κολασμένοι» που έχουν χάσει ακόμη και τις αλυσίδες τους. Η Ελλάδα, λένε οι στατιστικές, είναι η χώρα με τα χαμηλότερα ποσοστά σε αιτήσεις πολιτικού ασύλου. Ο ένας λόγος είναι η γνωστή ανεπάρκεια του δημόσιου συστήματος που ανέθεσε στους διώκτες να είναι ταυτόχρονα και προστάτες. Δηλαδή στην ΕΛ.ΑΣ. που διώκει τη λαθρομετανάστευση να εξετάζει ταυτόχρονα και τις αιτήσεις ασύλου αυτών που ξέφυγαν από τα δίχτυα της! Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με τις επιθυμίες των διωκομένων. Δεν θέλουν να μείνουν στην Ελλάδα οι άνθρωποι. Τι να κάνουμε, έχουν δικαίωμα να επιλέξουν. Ή όχι; Για να συνεννοηθούμε, αυτό που εννοούσε ο Επίκουρος είναι πως «δίχως την εμπιστοσύνη, το δίκτυο των ανθρώπινων δεσμεύσεων καταρρέει, καθιστώντας τον κόσμο ακόμη περισσότερο επίφοβο και επικίνδυνο. Ομως οι φόβοι που προξενούνται από τη συγκεκριμένη ποικιλία των “ανθρώπων - απορριμμάτων” στα σύνορα τείνουν να αυτοαναπαράγονται, να αυτοεπιβεβαιώνονται και να αυτομεγεθύνονται. Η εμπιστοσύνη αντικαθίσταται από μια καθολική καχυποψία». Και πώς να γίνει διαφορετικά. Το να είναι κανείς περιττός, λέει ο Μπάουμαν («Σπαταλημένες Ζωές», εκδόσεις ΚΑΤΑΡΤΙ), σημαίνει να είναι υπεράριθμος, αχρείαστος, άχρηστος - όποια κι αν είναι η ανάγκη και η χρήση που αποτελεί το μέτρο του χρήσιμου και του απαραίτητου. Οι άλλοι δεν σε χρειάζονται - μπορούν να τα καταφέρουν εξίσου καλά ή και καλύτερα χωρίς εσένα. Δεν υπάρχει υπαρκτός λόγος για την τράνζιτ παραμονή του, ούτε και για τον χαρακτηρισμό του ως «αναλώσιμου». Αλλωστε, μέχρι πρόσφατα η Δύση είχε άλλο πρόσημο: Αυτό του «πρέπει». Και όλες οι εκδοχές των «πρέπει» στη δημοκρατική δύση συμφωνούσαν ότι η κρίσιμη δοκιμασία μιας «καλής κοινωνίας» (γράφει ο Μπάουμαν) ήταν οι θέσεις εργασίας για τους πάντες και ένας παραγωγικός ρόλος για τον καθένα. Λιγότερη ανοχή Για όλους υπήρχε ρόλος, αρκεί να λειτουργούσε η Αγορά και η Δημοκρατία. Η Ευρώπη ήταν πιο ανεκτική πριν από την οικονομική κρίση. Η ζήτηση ανειδίκευτου και φθηνού εργατικού δυναμικού είχε βοηθήσει ώστε οι έλεγχοι στην πορεία προς τη Δύση να είναι πιο χαλαροί. Ετσι, οι άνθρωποι που άφησαν την πατρίδα τους, είτε έχοντας πληρώσει τους εμπόρους, είτε έχοντας υποθηκεύσει την εργατική τους δύναμη, είτε έχοντας δεχτεί τις επιταγές από φίλους τους ή συγγενείς τους που βρίσκονται ήδη στον δυτικό παράδεισο είχαν την ελπίδα μερικών ρηγμάτων στα σύνορα που θα διέσχιζαν. Ομως η κρίση έκανε τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα. Τώρα, η ανεργία στη Δύση και ο φόβος της κοινωνικής αποσταθεροποίησης δεν επιτρέπει ρήγματα. Ούτε καν τον πολιτισμό που επαγγέλλονται οι δυτικές κοινωνίες και υπενθυμίζει συχνά και με αγωνία η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες: Δηλαδή ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο ενημέρωσης όπου θα καταγράφονται οι αιτήσεις για άσυλο και οι χώρες θα ενημερώνονται άμεσα απαντώντας στα ερωτήματα για άσυλο. Μια «Σένγκεν» αξιοπρέπειας... http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_07/03/2009_306655
«Θυμάμαι τα μάτια ενός Αφρικανού στο “Δρόμο προς τη Δύση”»
Σήμερα στο Αιγαίο άλλη μια βάρκα βούλιαξε με κάποιους που προσπάθησαν για μια καλύτερη ζωή, μάλλον κανείς δεν σώθηκε. Aνθρωποφύλακες έγραφε ο Περικλής τότε στη δικτατορία, ανθρωποαναλώσιμα είναι η νέα λέξη που γεννάει η δημοκρατία μας τώρα. Oσοι επιζούν στοιβάζονται σε μια περιοχή Transit - no mans land ή μάλλον στο τίποτα, στην απαξίωση κάθε ανθρώπινης έκφρασης. Στοιβάζονται πραγματικά και νοητικά σε έναν χώρο ανυπαρξίας, σα να πνίγηκαν κι αυτοί. Θυμάμαι τα μάτια ενός Αφρικανού στον «Δρόμο προς τη Δύση» που προσπαθούσε να περιγράψει στην κάμερα την ανάμνησή του από το σιδερένιο αμπάρι του πλοίου που λαθροταξίδεψε μέχρι να φτάσει εδώ, στο απόλυτο σκοτάδι για μέρες. Τα μάτια του ήταν απόντα στην περιγραφή του, βαθιά μέσα του ήξερε ότι είχε αρχίσει να γλιστράει στο τίποτα. Το μαύρο υγρό αμπάρι ήταν ένα μικρό δείγμα της ανυπαρξίας που ένιωθε στο γκέτο της οδού Πάτμου. Ποτέ δεν έχουμε χρόνο να δούμε αυτά τα μάτια και ποτέ δεν θα ανακαλύψουμε τους θησαυρούς τους. Μια Δύση στερημένη από οράματα, μύθους, μπερδεμένη σε νομίσματα φούσκες, μετοχές, επενδύσεις κεφαλαίων, που κατρακυλάει στη δική της φυλακή, τον νεορατσισμό, τους αλόγιστους εξοπλισμούς, την αστυνομοκρατία, την απόλυτη σιωπή στα καθημερινά θύματα του πολέμου, τον επερχόμενο νεοφασισμό, την αβίωτη ζωή στις τσιμεντουπόλεις, την αναξιοκρατία. Αυτός είναι ο μονόδρομος, ο παράδεισος που προσελκύει τα στίφη των προσφύγων των κάθε μορφής πολέμων. Πριν από δέκα χρόνια προσπάθησα να καταγράψω τον φόβο τους στην ταινία μου. Hταν το τέλος της χρηματιστηριακής αισιοδοξίας στα άπληστα μάτια μας, μάτια ξεπουλημένα, αδιάφορα και καιροσκοπικά. Τώρα, ο φόβος υπάρχει σχεδόν σε όλους όσους κατοικούν εδώ. Αυτό όμως που βλέπω είναι το ακριβώς αντίθετο, ένα τεράστιο Transit για όλους. Eνα κύμα προσφύγων που ούτε το φανταζόμαστε, ένα δικό μας κύμα που θα κατακλύσει τον ορίζοντα χωρίς περιθώρια και διακρίσεις. Εμείς χτίσαμε το δικό μας Transit γερό και απόρθητο. Εμείς οι ίδιοι καταφέραμε να είμαστε ξένοι στον τόπο μας. Εμείς διαλέξαμε την απομόνωση, τη γρήγορη ζωή με κοινωνικές στάμπες Αρμάνι και Μερσεντές. Εμείς αποκοπήκαμε από την ιστορία μας και αντί να δοξάζουμε, αντλούμε έμπνευση από τα έργα μας, δανειζόμαστε τα πάντα, χρήματα, αισθητική, κουλτούρα. Εμείς ξεπουλάμε όσο όσο το ίδιο μας το σπίτι. Εμείς δημιουργήσαμε τους νεόπτωχους της Ευρώπης που ζουν σε συνθήκες Transit. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_07/03/2009_306654
Επιθυμία και όνειρα σε διαρκή ματαίωση
Tης Μαριας Κατσουνακη Ο Oυμάρ από την Aφρική ονειρεύεται να διασχίσει κολυμπώντας, φορώντας άδεια μπιτόνια για σωσίβιο, τα 25 χιλιόμετρα που τον χωρίζουν από τον ιδανικό προορισμό του: την Ευρώπη. O Oυμάρ ξεκίνησε από τη Γουινέα - Mπισάου και κατέληξε σε κέντρο προσφύγων στη Θέουτα, ισπανική κτήση στο Mαρόκο. «Aν έχεις χαρτιά, είσαι στην Eυρώπη. Aν δεν έχεις είναι σαν να μην είσαι», λέει στον κινηματογραφικό φακό. Aόρατος... Ταρίφα, Νότιος Ισπανία. Το νοτιότερο σημείο της Γηραιάς Ηπείρου. Eιδυλλιακό το τοπίο για τους τουρίστες που σαρώνουν με τις ιστιοσανίδες τους τα γαλάζια νερά. Λίγο πιο ’κει παράνομα σκάφη (μεγάλα φουσκωτά, δηλαδή) μεταφέρουν στοιβαγμένους δεκάδες Aφρικανούς με όνειρα που τσακίζουν στα βράχια. Πολλοί, πάρα πολλοί πνίγονται. Tα νερά δεν είναι βαθιά, αλλά οι περισσότεροι δεν ξέρουν κολύμπι. Tοπικές αρχές (αστυνομικοί, υπεύθυνοι του στρατοπέδου προσφύγων, εκπρόσωποι του οργανισμού Aνθρωπίνων Δικαιωμάτων) και δημοσιογράφοι μιλούν για έναν «ευρωπαϊκό τάφο». Tη μια στιγμή η θάλασσα και οι ακτές γεμίζουν από πτώματα. Tην άλλη, από ψηλούς, ηλιοκαμένους σέρφερ, που δεν έχουν ιδέα για το τι έχει προηγηθεί. Ενας από τους φύλακες του στρατοπέδου σχολιάζει: «Oι περισσότεροι είναι παιδιά 18 - 20 χρόνων. Δεν ξέρουν τι θα πει ζωή και δεν θα μάθουν ποτέ... Ποιος ευθύνεται γι’ αυτό που συμβαίνει; Kάποιος πρέπει να ευθύνεται...». O Σουηδός σκηνοθέτης Joakim Demmer, που γύρισε το ντοκιμαντέρ «Tarifa Traffic: Θάνατος στο στενό του Γιβραλτάρ», μπορεί να μην έχει την απάντηση, είχε όμως το σθένος και την ευαισθησία να αφηγηθεί μια αδιάψευστη πραγματικότητα. Οι εικόνες του, ανεξάρτητα από τον αριθμό των θεατών που θα τις συναντήσουν, καταγράφουν όλα όσα οι στατιστικές, τα νούμερα και τα ποσοστά δεν μπορούν να αποδώσουν. Διακρατικές συμφωνίες, νομοθετικές ρυθμίσεις, πρωτόκολλα και συμβάσεις ζυγίζονται σε ένα βλέμμα, μια σκηνή, μια στιγμή. Αν η πολιτική εξουσία μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας, η κινηματογραφική τέχνη μπορεί να «μιλήσει» στην ψυχή μας. Οι επίσημες μετρήσεις είναι αποκαλυπτικές («το 2007 εισήλθαν στη χώρα μας 112 χιλιάδες παράνομοι μετανάστες, ενώ εκδόθηκαν 58 χιλιάδες αποφάσεις επιστροφής που αποτελούν αριθμό ρεκόρ στην Ε.Ε.»), αλλά το μεταίχμιο ανάμεσα στην επιθυμία και στη διαρκή ματαίωση, στο όνειρο και στην ανατροπή του, πρέπει κανείς να το «αγγίξει» για να το περιγράψει. «Σ’ αυτό τον πόλεμο δίχως μάχη... Οπου είμαστε στρατιώτες... Ποιος θα μας λευτερώσει; Ποιος θα μας βγάλει στον ήλιο;». Δεν είναι παρά ένα άρρυθμο τραγούδι που επαναλαμβάνει μονότονα και μάλλον βαριεστημένα ένας από τους περαστικούς λαθρομετανάστες στην τελευταία ταινία του Κώστα Γαβρά «Παράδεισος στη Δύση». Στους αυτοσχέδιους στίχους και στην ευστροφία του πλάνου πυκνώνουν χρόνια μετεωρισμού και απογοήτευσης, συνεχούς προσπάθειας και απελπισίας. Το είπε, εξάλλου, με αφοπλιστική οικονομία Αφγανός μετανάστης στην Πάτρα: «Ο,τι και να συμβεί εγώ θα φύγω. Δεν έχω τίποτα να χάσω. Πίσω δεν μπορώ να γυρίσω. Θα τραβήξω μπροστά». Μέσα σε ψυγεία, νταλίκες, ανάμεσα στις ρόδες, σκαρφαλώνοντας σε άγκυρες, γλιστρώντας από φινιστρίνια. Φεύγουν; Μια ζωή τράνζιτ. Μια ζωή «αόρατοι». http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_07/03/2009_306653 |
||||||
