ΠΑΙΔΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ: 200.000 χωρίς δικαιώματα

Μπορεί η ελληνική πολιτεία να τα έχει αγνοήσει για χρόνια, αλλά ξαφνικά φέτος το καλοκαίρι αποφάσισε να ασχοληθεί μαζί τους, όμως όχι για να τους λύσει κανένα πρόβλημα, αλλά για να διαιωνίσει μια νεοελληνική κακοδαιμονία που διογκώνει με την απραξία της: το να είσαι παιδί μεταναστών στην Ελλάδα. Μιλάμε για περίπου 200.000 παιδιά που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στη χώρα μας, χωρίς κανένα δικαίωμα αφ' ότου ενηλικιωθούν.

Η σίγουρή τους εξασφάλιση; Η μόνιμη ανασφάλεια του μετανάστη. Και για να δημιουργούμε από χέρι διαχωρισμούς στους κατοίκους αυτής της χώρας, με τα σχέδιά του το υπουργείο Εσωτερικών προτείνει να δίνεται η ιδιότητα του επί μακρόν διαμένοντος στα παιδιά μεταναστών που γεννιούνται στη χώρα μας. Καταφέρνει έτσι να αγνοεί όχι μόνο τα παιδιά μεταναστών που μεγαλώνουν εδώ, αλλά επίσης τις προτάσεις γνωμοδοτικών του οργάνων, πολιτικών κομμάτων και αντιρατσιστικών - μεταναστευτικών οργανώσεων που ζητούν να τους χορηγείται η ελληνική ιθαγένεια. Μπορεί στον τομέα της πολιτογράφησης- ιθαγένειας η Ελλάδα να πιάνει πάτο, αλλά πέρα βρέχει για την ελληνική κυβέρνηση καθώς με τα ημίμετρα που εισηγείται, συνεχίζει να παραβλέπει υπαρκτές λύσεις που εφαρμόζονται αλλού. Μέχρι πότε, αλήθεια; Από την άλλη, το μόνο που καταφέρνει είναι να ξεσηκώνει αντιδράσεις και να συνεχίζει να ρημάζει ζωές νέων ανθρώπων που μεγάλωσαν ή γεννήθηκαν εδώ στερώντας τους το μέλλον, παιδιά που δεν θα γίνουν Ελληνες ποτέ, παρά μόνο κάτοικοι της χώρας με περιορισμένα δικαιώματα.

Νέοι που έμαθαν να ζουν με το φόβο των αρχών, αυτών που κατά τα άλλα φροντίζουν για την ασφάλεια και τα δικαιώματα των πολιτών, αφού μόνο τραυματικές εμπειρίες έχουν να διηγηθούν απο την επαφή τους με γραφειοκρατία και αστυνομία. Νέοι που έχουν αγωνιστεί για να τα καταφέρουν στη ζωή τους αλλά είναι αντιμέτωποι με ένα κράτος που τους κόβει τα φτερά και δεν τους αφήνει να πετάξουν. Μπορεί να καμαρώνουμε στη θέα παιδιών ελλήνων μεταναστών που τα καταφέρνουν στο εξωτερικό. Μήπως όμως θα'πρεπε να ντρεπόμαστε γιατί στα παιδιά τούτης της χώρας με γονείς άλλης καταγωγής αρνούμαστε το ίδιο;

«Δεν μπορούν να περιμένουν»

Λίγο καιρό πριν το Υπουργείο Εσωτερικών πρότεινε σε νομοσχέδιό του για τη... δημοτική Αστυνομία τη χορήγηση της ιδιότητας του επί μακρόν διαμένοντος μόνο στα παιδιά που έχουν γεννηθεί εδώ. Γεγονός που αφενός εξαιρεί όσα παιδιά μεγάλωσαν και ζουν εδώ και αφετέρου αγνοεί ένα πάγιο αίτημα οργανώσεων και πολιτικών κομμάτων, τα οποία ίσα δικαιώματα για τα παιδιά που γεννιούνται ή μεγαλώνουν στην Ελλάδα, και κυρίως να τους χορηγείται η ιθαγένεια.

Αίτημα το οποίο συμμερίζονται γνωμοδοτικά όργανα του υπουργείου: τόσο η Κεντρική Επιτροπή Απλούστευσης Διαδικασιών για το Δημόσιο (ΚΕΑΔ) σε πρόσφατη έκθεσή της, όσο και ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής (ΙΜΕΠΟ) Αλέξανδρος Ζαβός, τον οποίο ρωτήσαμε σχετικά: «Η άποψή μου συμπίπτει με την πρόταση της Επιτροπής Απλούστευσης Διαδικασιών στο Δημόσιο για τη χορήγηση της ιθαγένειας, δηλαδή όσον αφορά τα παιδιά μεταναστών που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα και διαμένουν στη χώρα νόμιμα μέχρι την ενηλικίωσή τους, να μπορούν, εφόσον το επιθυμούν και αισθάνονται Ελληνες, να λαμβάνουν την ελληνική ιθαγένεια, διαφορετικά, εάν το επιθυμούν να επιλέγουν την ιδιότητα του επί μακρόν διαμένοντος.

Αναφορικά με τα παιδιά που έχουν έρθει στη χώρα μας σε μικρή ηλικία, εφόσον οι γονείς τους εξακολουθούν να διαμένουν νομίμως στη χώρα για μία δεκαετία, δίνεται το δικαίωμα στους γονείς να υποβάλουν αίτηση για την απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας, η οποία αυτομάτως χορηγείται και στα τέκνα, διαφορετικά μετά την ενηλικίωσή τους και εφόσον παραμένουν στη χώρα νόμιμα, μπορούν αυτοτελώς να υποβάλουν αίτηση για τη χορήγηση σε αυτούς της ελληνικής ιθαγένειας».

Τι γίνεται αντ' αυτών; Μέχρι σήμερα, μετά την ενηλικίωση ή τις σπουδές τους αντιμετωπίζονται ως οικονομικοί μετανάστες, πρέπει να αποκτήσουν άδεια παραμονής ως εργαζόμενοι και να την ανανεώνουν σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, δηλαδή μπαίνουν στη διαδικασία εύρεσης εργασίας και, αν δεν τα καταφέρουν, απειλούνται με απέλαση.

«Τα δικαιώματα των παιδιών έπρεπε να διασφαλιστούν χθες, σήμερα είναι ήδη αργά αλλά κάθε μέρα που περνά τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα», μας λέει ο υπεύθυνος του διαδικτυακού περιοδικού «diavatirio.net» Βασίλης Χρονόπουλος: «Η χορήγηση της ιδιότητας του επί μακρόν διαμένοντος ή οποιασδήποτε άλλης άδειας αόριστης διάρκειας θα μπορούσε να είναι ένα μεταβατικό μέτρο μέχρι να τροποποιηθεί η νομοθεσία για την ιθαγένεια. Τα παιδιά των μεταναστών που ζουν στη χώρα μοιάζουν με τους συνομήλικους τους, πήγαν στα ίδια σχολεία, δεν έχουν ιδιαίτερες σχέσεις με τις πατρίδες των γονιών τους και σίγουρα έχουν συνδέσει το μέλλον τους με την Ελλάδα. Δεν υπάρχει καμία λογική εξήγηση για τη διάκριση μεταξύ παιδιών που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα και αυτών που μεγάλωσαν εδώ. Επίσης, δεν αποτελεί λύση η λύση του προβλήματος μερικών παιδιών. Αν θεωρούμε ότι δεν είναι λογικό να απελαύνεται ένας 18χρονος που γεννήθηκε εδώ, γιατί θεωρούμε ότι αυτό είναι λογικό για έναν νέο που ήρθε στη χώρα σε μικρή ηλικία και είναι πλήρως ενταγμένος στην κοινωνία; Και αν θεωρούμε ότι τα παιδιά των μεταναστών πρέπει να μένουν στη χώρα χωρίς τις προϋποθέσεις που αφορούν τους μετανάστες, ποιος είναι ο λόγος που δεν τους αποδίδουμε τα πλήρη δικαιώματα του πολίτη αλλά ουσιαστικά δημιουργούμε μια νέα κατηγορία κατοίκων της χώρας με περιορισμένα δικαιώματα; Αν το μέτρο δεν οδηγεί με σαφήνεια στην ιδιότητα του πολίτη, σε μερικά χρόνια θα έχουμε έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων που από τη μια πλευρά δεν θα μπορούν να απελαθούν ποτέ αλλά από την άλλη δεν θα μπορούν να συμμετάσχουν πλήρως στη ζωή της χώρας». Ο ίδιος δεν κρύβει την απορία του που «η πολιτική ηγεσία του υπουργείου δεν ακούει αυτούς που η ίδια επέλεξε να τη συμβουλεύουν», αλλά παραδέχεται παρόλα αυτά πως «για πρώτη φορά η λύση διαγράφεται, έστω και αχνά, στον ορίζοντα».

Τροποποίηση του Κώδικα Ιθαγένειας έτσι ώστε να είναι δυνατή η κτήση της ιθαγένειας με τη γέννηση, και πολιτογράφηση των παιδιών που συμπληρώνουν τρία χρόνια στην ελληνική εκπαίδευση χωρίς την υποχρέωση καταβολής παραβόλου είναι τα αιτήματα που θέτει επί τάπητος εκ μέρους της καμπάνιας «Οχι στον ρατσισμό από κούνια» η Σόνια Μητραλιά: «Θέλουμε να υπενθυμήσουμε στην κυβέρνηση ότι στο επίκεντρο αυτής της υπόθεσης βρίσκονται ανθρώπινες ζωές και ότι οι ζωές τόσων δεκάδων χιλιάδων νέων ανθρώπων της δεύτερης γενιάς μεταναστών είναι πάρα πολύ σημαντικές για να αντιμετωπίζονται λες και πρόκειται για απλά εμπορεύματα εισαγωγής. Γιατί άραγε θα πρέπει αυτοί οι νέοι και νέες να περιμένουν μέχρι τα 18 τους χρόνια για να γίνουν Ελληνες, πράγμα που σημαίνει ότι επί 18 χρόνια δεν έχουν ίσα δικαιώματα, με αποτέλεσμα να είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας;

Αλλά όχι μόνον αυτό. Γιατί άραγε εξαιρούνται από την κυβερνητική υπόσχεση οι νέοι και νέες της δεύτερης γενιάς που ήλθαν στην Ελλάδα δέκα χρόνια, έναν χρόνο, έναν μήνα ή ακόμα και μία μέρα μετά από τη γέννησή τους; Πού κολλάει αυτή η εντελώς αυθαίρετη διάκριση; Δυστυχώς, μόνο κάποιος υπερτροφικός σαδισμός προς τους μετανάστες μπορεί να εξηγήσει αυτή τη στάση της ελληνικής πολιτείας που συνοψίζεται σε μια πολιτική ατέλειωτων καραμπινάτων διακρίσεων διανθισμένη από ατέλειωτα απάνθρωπα καψώνια...».

Μας θυμίζει ότι στο πρώτο Σύνταγμα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτος, που ψήφισαν στην Τροιζήνα το 1827 οι πρόγονοι που δημιούργησαν αυτή τη χώρα το 1821, προέβλεπαν ότι αρκεί για έναν ξένο να ζει στην Ελλάδα επί ένα μέχρι τρία χρόνια για να μπορεί να πολιτογραφηθεί Ελληνας.

Και ζητά πραγματικές λύσεις εδώ και τώρα και όχι άλλη υποκρισία και ημίμετρα που αποκαλούνται «δήθεν "μεταναστευτική πολιτική", η οποία που ρημάζει ανθρώπινες ζωές και συνάμα δηλητηριάζει με ρατσιστικό φαρμάκι την ελληνική κοινωνία. Γιατί τα ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα τόσων πολλών νέων συμπατριωτών μας ξενικής καταγωγής δεν μπορούν πια να περιμένουν».

Πρόκειται για ανθρώπους και όχι εμπορεύματα

Ουραγός στην Ευρώπη

Ουραγός είναι η Ελλάδα στο θέμα της πρόσβασης στην ιθαγένεια-πολιτογράφηση, χωρίς καμία πρόβλεψη για τα παιδιά μεταναστών που έχουν γεννηθεί εδώ. Επιπλέον απαιτεί δέκα χρόνια παραμονής στη χώρα για την υποβολή αίτησης, έχει το πιο ακριβό παράβολο στην Ε.Ε. (1.500 ευρώ), ενώ η διοίκηση δεν υποχρεούται απάντησης ή προθεσμίας για την εξέταση της αίτησης. Τα παραπάνω αναφέρονται στον Δείκτη Πολιτικής Ενταξης Μεταναστών (ΜΙΡΕΧ), που πραγματοποίησε μια συγκριτική έρευνα σε 28 χώρες, σύμφωνα με τον οποίο στο θέμα της πρόσβασης στην ιθαγένεια-πολιτογράφηση Ελλάδα και Αυστρία καταλαμβάνουν τις δύο τελευταίες θέσεις.

Τι ακριβώς συμβαίνει, μας εξηγεί ο πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) Δημήτρης Χριστόπουλος: «Η δεύτερη γενιά μεταναστών, τα παιδιά που γεννιούνται εδώ, δεν έχουν πρόσβαση στην ιθαγένεια με διαφοροποιημένο τρόπο από εκείνον των γονέων τους. Το παράδοξο είναι ότι ο μεν γονέας μπορεί να έρθει εδώ 20 χρόνων και σε 10 χρόνια να ζητήσει και να αποκτήσει την ιθαγένεια, αλλά για το παιδί πρέπει να περάσουν 18 χρόνια, προκειμένου να ενηλικιωθεί για να μπορέσει να τη ζητήσει. Αυτός που κατ' εξοχήν θίγεται είναι αυτός που γεννιέται στη χώρα και του οποίου η μόνη δυνατότητα είναι να την αποκτήσει διά μέσου του γονέα και μόνον αν την αποκτήσει ο γονέας του. Διαφορετικά καλείται να περιμένει την ενηλικίωσή του».

Η ΕΕΔΑ πρόκειται στο προσεχές μέλλον να καταθέσει τις προτάσεις της με τη μορφή σχεδίου νόμου για ένα νέο κώδικα ιθαγένειας που θα θέσει σε δημόσια διαβούλευση.

Τι προτείνετε; «Στην Ελλάδα, το καθεστώς του αλλοδαπού είναι αβέβαιο, δημιουργεί ζητήματα που σχετίζονται με τις διαρκείς νομιμοποιήσεις και επανανομιμοποιήσεις και ένα παιδί παραμένει στην Ελλάδα μέχρι τα 18 του σε καθεστώς αλλοδαπής ιθαγένειας, χωρίς να του δίνεται η δυνατότητα να δηλώσει αν επιθυμεί να αποκτήσει ελληνική ιθαγένεια.

Προτείνουμε λοιπόν μια εναλλακτική διέξοδο ανάμεσα σε τρεις επιλογές που θα του δίνουν τη δυνατότητα είτε να αποκτήσει την ελληνική ιθαγένεια με τη γέννησή του και να έχει τη δυνατότητα να το επιβεβαιώσει με την ενηλικίωσή του είτε κτήση της ελληνικής ιθαγένειας αυτοδίκαια με την ενηλικίωσή του, είτε με την ενηλικίωσή του να μπορεί να διαλέξει ανάμεσα στην απόκτηση ιθαγένειας και τη μακρά διαμονή. Η ρύθμιση που προτείνει το υπουργείο Εσωτερικών έχει το εξής πρόβλημα: θα ήταν καλή αν ήταν μία από τις επιλογές που είχε το παιδί των μεταναστών. Ουσιαστικά όμως διαιωνίζει το πρόβλημα. Ούτως ή άλλως πέρα από τα παιδιά που γεννιούνται στην Ελλάδα, υπάρχουν και παιδιά που έρχονται και μεγαλώνουν εδώ. Δεν είναι δυνατόν η πολιτεία να αφήνει έξω αυτά τα παιδιά. Κι εδώ χρειάζεται μια αντίστοιχη ρύθμιση για την ενσωμάτωση αυτού που ονομάζεται στη διεθνή βιβλιογραφία "η μιάμιση γενιά"».

Στον προαναφερθέντα δείκτη, περιγράφονται ακόμη οι καλύτερες πρακτικές που συνάντησαν στην έρευνά τους ανάμεσα στα 28 κράτη που εξετάστηκαν. Αντιγράφουμε: «Το κράτος αξιολογεί τους μετανάστες ως εν δυνάμει πολίτες και διευκολύνει βιώσιμες οδούς προς την ιθαγένεια ως ένα απαραίτητο μέσο ενσωμάτωσης. Ο μετανάστης δικαιούται ιθαγένεια έπειτα από τρία χρόνια νόμιμης παραμονής. Κάθε απόγονος που γεννιέται στη χώρα έχει διπλή υπηκοότητα με τη γέννηση. Δεσμοί διαμονής ή οικογένειας με τη χώρα είναι τα μοναδικά κριτήρια για να πάρει την υπηκοότητα. Ο μόνος όρος που οι αιτούντες οφείλουν να αποδείξουν είναι ότι δεν έχουν καταδικαστεί για σοβαρά αδικήματα που ορίζει λεπτομερώς η νομοθεσία. Υπάρχει ασφάλεια υπό το νέο καθεστώς, αφού μπορεί να χάσει την υπηκοότητα μόνο μέσα σε μια περίοδο πέντε χρόνων εφόσον κριθεί ένοχος απάτης για την αποκτησή της. Ωστόσο η ανάκληση δεν μπορεί να εφαρμοστεί να τον καθιστά άπατρι. Επιτρέπεται η επιλογή διατήρησης ή όχι της υπηκοότητας προέλευσης».

Γιατί αλήθεια τα παραπάνω, που δεν είναι καθόλου ουτοπικά, αλλά πρακτικές σε μερικές από τις 28 αναπτυγμένες χώρες που διερευνήθηκαν, να φαντάζουν τόσο εξωπραγματικά για τη χώρα μας, που ακόμη και στα νέα μέτρα που εισηγείται αρνείται να δώσει λύσεις;

Με τον συνεχή φόβο της απέλασης από τη χώρα

Για πόσα παιδιά μεταναστών μιλάμε; Τη σχολική χρονιά 2006-07 υπήρξαν 109.482 «αλλοδαποί» μαθητές σε ελληνικά σχολειά. Τέσσερα χρόνια πριν, το σχολικό έτος 2002-03, από τότε που υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχεδόν 34.000 παιδιά βρίσκονταν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αν συνυπολογίσει κανείς και όσα παιδιά γεννήθηκαν ή ήρθαν εδώ πριν από το 1998 που το ελληνικό κράτος αναγνώρισε την ύπαρξη μεταναστών και προχώρησε στην καταγραφή και νομιμοποίησή τους, ο αριθμός τους συνολικά θα πρέπει να ξεπερνά τους 200.000, όπως εκτιμούν οι οργανώσεις που ασχολούνται με το θέμα.

Πάνω από 200.000 παιδιά και νέοι λοιπόν, χωρίς δικαιώματα, που γνωρίζουν μόνο την Ελλάδα για πατρίδα, η οποία συστηματικά, όχι απλά τους αγνοεί, αλλά τους αρνείται επισείοντας ως απειλή πάνω τους ακόμα και την απέλαση: σε μια άγνωστη χώρα, που στις περισσότερες περιπτώσεις ούτε καν τη γλώσσα της δεν γνωρίζουν, η οποία τυχαίνει να είναι χώρα καταγωγής των γονιών τους.

Αυτός όμως ο εκ προοιμίου αποκλεισμός που συνειδητοποιεί το παιδί μεγαλώνοντας, στην εφηβεία του, αφήνει τα σημάδια του από την παιδική ηλικία, όπως μας λέει ο υπεύθυνος του κέντρου ημέρας για την ψυχική υγεία των μεταναστών «Βαβέλ», Νίκος Γκιωνάκης: «Αυτή η εκκρεμότητα, το ότι δεν έχουν χαρτιά, έχει αντανάκλαση στο ψυχικό κομμάτι των παιδιών, καθώς αποτελεί σημαντικό ζήτημα στη διαδικασία δόμησης ταυτότητας που δημιουργεί στο παιδί προβλήματα ένταξης. Οταν έχει ελλιπώς διαμορφωμένη ταυτότητα, δεν ξέρει πού ανήκει και το παιδί έχει ανάγκη να ανήκει κάπου, σε μια ομάδα». Η «Βαβέλ» παρεμβαίνει κυρίως σε παιδιά στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού: τα προβλήματα εδώ εντοπίζονται στη γλώσσα, καθώς οι γονείς τους μιλάνε διαφορετική γλώσσα από αυτή που τα ίδια μαθαίνουν στο σχολείο και μιλάνε με τους φίλους τους, αν έχουν φίλους, γιατί υπάρχουν και προβλήματα κοινωνικής απομόνωσης.

Πώς παρεμβαίνουν; «Αυτό που έχει αποτελέσματα είναι ότι βοηθώντας τα διά μέσου της ενισχυτικής διδασκαλίας, νιώθουν ότι κάποιος ενδιαφέρεται περισσότερο και πιο προσωπικά γι' αυτά, τα βοηθά να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και να σταθούν στα πόδια τους έτσι ώστε να διεκδικήσουν την ένταξή τους σε κανονικές ομάδες συνομηλίκων κ.λπ. Αυτά τα παιδιά νιώθουν μεγάλη μοναξιά, η οποία συνήθως επιτείνεται και από την αποτυχία τους στα μαθήματα, που έχει να κάνει με τη μη καλή γνώση της γλώσσας. Και δυστυχώς ο εκπαιδευτικός θεσμός επίσημα λίγο βοηθά. Αντίθετα, υπάρχουν συγκινητικές προσπάθειες από μεμονωμένους δασκάλους σχολείων», μας εξηγεί.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ:

«Μέχρι πωλήτρια»

Μια οδύσσεια χωρίς διαφαινόμενο τέλος είναι η ζωή της Φατλίντα που ήρθε στη χώρα μας το 1995, όταν ήταν 13 χρόνων. Και δεκατρία χρόνια αργότερα ακόμη παλεύει για την άδεια παραμονής. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Καθώς δεν υπήρχε καν διαδικασία νομιμοποίησης τότε, άρα οι γονείς της ήταν χωρίς χαρτιά, αντιμετώπισε προβλήματα, ακόμη και στο να πάει στο σχολείο. Επιπλέον, επειδή ήταν σε ηλικία Γυμνασίου, σε αντίθεση με τα αδέρφια της που τα δέχτηκαν πιο άνετα στο Δημοτικό. Σημειώνεται ότι ο τότε υπουργός Παιδείας Γ. Παπανδρέου με απόφασή του ενέκρινε τις εγγραφές παιδιών μεταναστών στα σχολεία, ανεξαρτήτως του καθεστώτος παραμονής των γονιών τους, αφού οι διαδικασίες καταγραφής και νομιμοποίησης μεταναστών ξεκίνησαν μερικά χρόνια αργότερα. Απόφαση που συνάντησε αντιστάσεις σε αρκετούς διευθυντές σχολείων που δεν την εφάρμοσαν ακριβώς με επιμέλεια. Η Φατλίντα τότε δεν γνώριζε τη γλώσσα, δεν υπήρχαν ενισχυτικές τάξεις διδασκαλίας, ούτε ακόμη πολλά παιδιά σαν και αυτή στο σχολείο. Θυμάται την καθηγήτρια που της είπε «γιατί δεν πας στο αλβανικό σχολείο;»...

Αν και φοβερά απροετοίμαστη όταν ήλθε εδώ, κατάφερε ωστόσο να πετύχει στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου: «Είναι κυρίαρχες οι σπουδές των παιδιών τους για τους μετανάστες κι ας μην έχουν χρήματα», μας λέει. Οχι πως λύθηκε κανένα πρόβλημα επειδή πέρασε Πανεπιστήμιο, αφού μετά το Λύκειο έπρεπε να βρει οπωσδήποτε δουλειά για να έχει αδεια παραμονής. «Το Πανεπιστήμιο σε θεωρεί αλλοδαπό και όχι μετανάστη και δεν κατάφερα να τελειώσω σε έξι χρόνια, οπότε έληξε και η άδεια παραμονής που είχα λόγω σπουδών και έπρεπε πάλι να βρω δουλειά για να φτιάξω άδεια παραμονής. Αυτό είναι πολύ αγχωτικό...».

Για την ακρίβεια, είναι ένα άγχος που δεν τελειώνει ποτέ. Αν και έχει ολοκληρώσει τις σπουδές της, σήμερα είναι αυτοαπασχολούμενη ως καθαρίστρια για να έχει δουλειά και συνεπώς χαρτιά. Κι όταν τη ρωτάμε αν έχει σχέδια για το μέλλον; Προβάλλει μια αναπόφευκτη πραγματικότητα: «Δεν είναι τόσο εύκολο ούτε καν να μείνουμε εδώ. Παραμένω στον αέρα, δεν έχει αλλάξει κάτι ύστερα από τόσα χρόνια. Το ζήτημα είναι η άμεση σύνδεση με τη νόμιμη αγορά εργασίας, με ένσημα δηλαδή. Εξαρτάται όλη σου η ζωή απ' αυτό το πράγμα: αν δεν έχεις δουλειά τι κάνεις, πού θα βρεις τα λεφτά να πληρώσεις ένσημα. Και δεν σου δίνει και ένα αίσθημα ότι κάτι έχεις κάνει εδώ. Ούτε τίθεται ζήτημα για άδεια αορίστου χρόνου, παρ' όλο που θεωρητικά είχα το δικαίωμα, γιατί κοστίζει 900 ευρώ μόνο το παράβολο και ζητούν για δύο χρονια πριν 8.000 ευρώ εισόδημα, τη στιγμή που ήμουν φοιτήτρια. Πώς θα μπορούσα; Είναι ποσά που δεν έχουν καμιά σχέση με τον τρόπο ζωής που κάνουμε εδώ. Ετσι κατέληξα να καταθέσω για διετή ανανέωση της άδειάς μου, με παράβολο 300 ευρώ , που πάλι δεν είναι εύκολο να τα βρεις, γιατί δεν έχω και συνέχεια δουλειά, ούτε από τους γονείς μου μπορώ να ζητήσω χρήματα σε τέτοια ηλικία. Αυτά είναι τυπικά προβλήματα, τα ίδια αντιμετωπίζει όλος μου ο περίγυρος, γιατί είμαστε και σε μια ηλικία που δεν είναι εύκολο να έχεις σταθερή δουλειά, κυρίως όταν θέλεις να κάνεις κάτι παραπάνω στη ζωή σου και όχι να δουλεύεις σε σουβλατζίδικο».

Οσο για διέξοδο από αυτή τη διαρκή εκκρεμότητα; Μάλλον αδιέξοδο διαγράφεται με το υφιστάμενο καθεστώς: «Και αλλού είναι πολύ δύσκολο να πας. Γιατί στη χώρα προέλευσης υπάρχουν οικονομικά προβλήματα και δεν είναι εύκολο να γυρίσεις. Επιπλέον, έχεις πια έναν περίγυρο εδώ, εδώ είναι οι εμπειρίες σου, έχεις φτιάξει κάπως τη ζωή σου εδώ, έχεις την οικογένεια και τους φίλους σου. Ακόμη δεν μπορείς να βγεις εκτός Ελλάδας λόγω του καθεστώτος που σε κρατά δέσμιο με τη νομιμοποίηση. Δεν μπορώ να εργαστώ σε κάποια χώρα της Ευρώπης αυτή τη στιγμή».

Σε ενοχλεί που δεν είσαι πολίτις αυτής της χώρας;

«Αντιμετωπίζω πολύ πιο πρακτικά προβλήματα. Ας πούμε, σε σχέση με τη δουλειά μου. Πολλά επαγγέλματα δεν μπορείς ούτε καν να τα πλησιάσεις γιατί ζητούν την ελληνική υπηκοότητα, όπως είναι ο δημόσιος τομέας ειδικά σε τέτοια επαγγέλματα όπως είναι αυτό που έχω σπουδάσει, αλλά και για άλλες σπουδές δεν μπορείς μετά να βρεις δουλειά πάνω στο αντικείμενό σου, επειδή δεν επιτρέπεται. Βρίσκεσαι αντιμέτωπος με συνεχή εμπόδια στη ζωή. Δεν είναι μόνον οι διακρίσεις, είναι ότι δεν μπορείς να πας παραπέρα από το να είσαι πωλήτρια».

Για ποιο νέο παιδί 25 χρόνων μπορεί αυτή η άρνηση μέλλοντος να γίνει δεκτή;

Μια ζωή σαν μυθιστόρημα

Ο Εμίας Τζάνι είναι 30 χρόνων. Ζει τα 24 από αυτά στη χώρα μας, όταν ήρθαν οι γονείς του για σπουδές από τη Ζιμπάμπουε. Παιδί που, αν και η Ελλάδα είναι όλα όσα γνωρίζει και αγαπά, «δεν θα γίνει Ελληνας ποτέ» σύμφωνα με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις του υπουργείου Εσωτερικών.

Εργαζόμενος, με σπουδές ηλεκτρονικού, αναπτύσσει παράλληλα μουσική καριέρα ράπερ με το όνομα «Ζερό». Η ζωή του θα μπορούσε να αποτελεί θέμα ενός μυθιστορήματος, από αυτά που μιλάνε για φυλετικές διακρίσεις, ρατσισμό και καταστολή, τον παραλογισμό μιας αναχρονιστικής διοίκησης. Είναι όμως η πραγματικότητα που έχει βιώσει στη σύγχρονη Ελλάδα. Μας μιλά για αυτήν χωρίς δραματοποιήσεις, με τη μεγαλοψυχία και το χαμόγελο του ανθρώπου που αν και τόσο νέος έχει αντιμετωπίσει τις αντιξοότητες και συνεχίζει να αγωνίζεται για τη ζωή του.

Μπορεί να έχει κάνει αίτηση πολιτογράφησης πριν από 8 χρόνια -εννοείται χωρίς απόκριση, να στήνεται στις ουρές μετά από τόσα χρόνια εδώ για άδεια παραμονής, «για την έκδοση της οποίας περνά τόσος χρόνος μέχρι να την παραλάβεις που μπορεί να βγει λίγο πριν από τη λήξη της», και να έχει όλα αυτά τα χρόνια μια εκκρεμότητα. Ομως δεν τον νοιάζει για τον εαυτό του. Αυτό που τον καίει είναι το θέμα της αδελφής του, Αθηνάς, 23 χρόνων: «Είναι γεννημένη εδώ, σχολείο έχει πάει μόνο εδώ, πέρασε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και δεν δικαιούται ούτε άδεια παραμονής ούτε ιθαγένεια. Για το υπουργείο Εσωτερικών θεωρείται "άπατρις" επειδή δεν μπορεί να προσκομίσει αφρικανικό διαβατήριο. Ξέρουν όλοι τι γίνεται εκεί, δικτατορία, εμφύλιος, ο πατέρας μου ήταν μέλος της αντιπολίτευσης και όταν επέστρεψε δολοφονήθηκε από μέλη της κυβέρνησης, ποιος τολμάει από την οικογένεια να γυρίσει πίσω για να πάρει αυτό το διαβατήριο; Χώρια τα έξοδα για να πάει να βγάλει αυτά τα χαρτιά. Δηλαδή τι να κάνει; Πώς να τολμήσει να πατήσει το πόδι της στην Αφρική, σε μια χώρα που δεν ξέρει τίποτα και κανέναν; Αυτή τη στιγμή σπουδάζει λογιστική και τώρα που έχει λήξει η προσωρινή άδεια διαμονής, δεν θα μπορεί να δουλέψει ούτε να κάνει το μεταπτυχιακό που θέλει. Της κλείνουν οι πόρτες από παντού. Το κορυφαίο; Ούτε να τη στείλουν στην Αφρική δεν μπορούν, είναι εδώ παγιδευμένη».

Για τον Εμίας, που δικαιούται πλέον πενταετή άδεια παραμονής, παντρεύτηκε και έγινε πατέρας μιας «κούκλας» πριν από λίγους μήνες, ήταν δύσκολη η χρόνια εκκρεμότητα, χώρια που για περίπου δύο χρόνια δεν είχε καν άδεια παραμονής. Μάλιστα, «για ένα διάστημα ήμουν θαμώνας στα αστυνομικά τμήματα: κάθε τρεις και λίγο με σταματούσαν για εξακρίβωση και παρότι τους έδειχνα τα χαρτιά μου, με τράβαγαν στο τμήμα, καμιά φορά και με χειροπέδες, σε μια διαδικασία που διαρκούσε από 6-12 ώρες. Υπήρξε μια βδομάδα που με πήγαν 3 φορές στο τμήμα. Οι αστυνομικοί σε σταματάνε παντού. Κατέβαινα από το βαγόνι του τρένου σε ένα σταθμό. Μπορεί να κατέβαιναν άλλοι 200-300 επιβάτες και ποιους διάλεγαν για εξακρίβωση; Εναν μαύρο, έναν Αλβανό και έναν Πακιστανό. Δε θέλει σκέψη για να καταλάβεις με ποιο κριτήριο τους διαλέξανε...».

Πώς είναι να μεγαλώνεις και να ζεις σε μια χώρα που σου αρνείται να γίνεις πολίτης της;

«Μια πίκρα είναι. Γιατί λες, κι εγώ συνεισφέρω, κάνω ό,τι κάνει ένας Ελληνας, πληρώνω φόρους, προσπαθώ να είμαι εντάξει και έχω να πληρώσω επιπλέον και 150 ευρώ παράβολο για να μένω εδώ και να μην μπορώ ούτε στις δημοτικές να ψηφίσω. Είναι άδικο. Σε άλλες χώρες εκλέγονται Ελληνες, τους ψηφίζουν, μέχρι και στην Αφρική είχαν δικαιώματα. Μου κάνει εντύπωση γιατί ειδικά στην Ελλάδα που είναι η προσωποποίηση της παγκοσμιοποίησης, δεν υπάρχει χώρα που να μην υπάρχει ένας Ελληνας, όπως ο μύθος υπάρχει παντού, θα έπρεπε ο Ελληνας πολίτης και το ελληνικό κράτος να δείχνουν περισσότερη κατανόηση για τους μετανάστες...».

Και φυσικά δεν μπορεί να μη βλέπει τα δύο μέτρα και δύο σταθμά.

«Η ιθαγένεια πρέπει να επεκταθεί και στα παιδιά που ζουν εδώ. Κάποιοι καμαρώνουν για τα Ελληνόπουλα που ζουν και διαπρέπουν στο εξωτερικό, αλλά πολλοί από αυτούς αγωνίζονται με τα χρώματα της χώρας όπου ζούνε και όταν τους ρωτούν από πού είναι απαντούν από τη χώρα που έχουν υπηκοότητα: δεν είναι κατακριτέο αλλά απόλυτα λογικό γιατί όλη τους η ζωή είναι εκεί, ό,τι αγαπούν και θέλουν, απλά τυχαίνει οι γονείς τους να πήγαν εκεί από την Ελλάδα. Πώς να αγαπήσουν μια χώρα που δεν την ξέρουν, δεν ξέρουν τη γλώσσα και την Ιστορία της. Αυτοί είναι περισσότερο Ελληνες από μας που μεγαλώνουμε και γεννιόμαστε εδώ, πηγαίνουμε σχολείο εδώ και γνωρίζουμε μόνο αυτή τη χώρα; Ολοι μου οι έρωτες κι ό,τι αγαπώ είναι εδώ, όλοι μου οι φίλοι, όσοι εκτιμώ και θαυμάζω βρίσκονται εδώ στην Ελλάδα. Αν κάποιος τους θίξει, εγώ θα πάω τρέχοντας να τους βοηθήσω ή να πολεμήσω γι' αυτούς. Είναι απλά παράλογο το να μου στερείς το δικαίωμα να αγαπώ αυτή τη χώρα. Γιατί όταν φτάνει κάποιο παιδί στα 20 και του λες "όχι, δεν είσαι Ελληνας", αυτό προσπαθεί να βγάλει από τη ζωή του, την απόρριψη για να μπορέσει να προχωρήσει».

Διηγείται διάφορες ιστορίες ρατσισμού με χιούμορ αλλά και αισιοδοξία. «Το φοβερό είναι όταν πάω να νοικιάσω σπίτι, μιλάμε στο τηλέφωνο, όλα εντάξει και όταν με βλέπουν λένε "δεν θέλουμε ξένους". Μα δεν είμαι ξένος τους λέω. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις: αυτοί οι άνθρωποι σε κάνουν να βλέπεις με ελπίδα τον κόσμο, λες, δεν είναι όλοι σκάρτοι».

Θεωρεί, τέλος, ότι δεν πάει άλλο αυτή η κατάσταση: «Ελεος, πόσο θα τραβήξει πια αυτό το πράγμα; Υπάρχουν αυτά τα παιδιά, που είναι γεννημένα ή μεγαλωμένα εδώ, που δεν έχουν διαβατήρια και αδυνατούν να προσκομίσουν όλα τα χαρτιά που τους ζητούν αλλά φοβούνται να παρουσιαστούν, έχουν μάθει πια να φοβούνται τον κρατικό μηχανισμό γιατί τους έχουν φερθεί άσχημα ή μπορεί να τους συλλάβουν. Ενα παιδί όμως που η οικογένειά του είναι εδώ, με ποια λογική μπορείς να του πεις σήκω φύγε από την Ελλάδα; Είναι απάνθρωπο. Και τολμάνε κάποιοι να υπερηφανεύονται ότι είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, του Ισοκράτη που είπε ότι Ελληνες είναι όσοι μετέχουν στην ελληνική παιδεία και που στην ουσία διδάξανε ανθρωπισμό, φιλοξενία και δικαιοσύνη. Πού είναι; Υπάρχουν κάποιοι ολυμπιονίκες μας, κάποιοι στις εθνικές ομάδες, στους καλλιτεχνικούς κύκλους, οι οποίοι παρότι δεν είχαν τα απαιτούμενα έγγραφα αλλά είχαν τα απαιτούμενα ταλέντα, από το πουθενά τους βγάλανε χαρτιά. Γιατί όχι και σε μας;» ρωτά. Ποιος υπεύθυνος θα του απαντήσει;

Τι πρέπει να αλλάξει:

Η Επιτροπή Πρωτοβουλίας για την καμπάνια «Οχι στο ρατσισμό από την κούνια» ζητά:

* Την τροποποίηση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων για την εγγραφή των παιδιών των μεταναστών στα δημοτολόγια των δήμων όπου γεννιούνται.

* Την τροποποίηση του Κώδικα Ιθαγένειας έτσι ώστε να είναι δυνατή η κτήση της ιθαγένειας με τη γέννηση και με πολιτογράφηση των παιδιών που συμπληρώνουν 3 χρόνια στην ελληνική εκπαίδευση χωρίς την υποχρέωση καταβολής παραβόλου.

* Την απόδοση της ελληνικής ιθαγένειας στα παιδιά των μεταναστών που γεννήθηκαν στην Ελλάδα.

* Την παροχή, τουλάχιστον, άδειας αόριστης διάρκειας στους μαθητές που φοιτούν στην ελληνική εκπαίδευση.

* Την προώθηση μέτρων για την ένταξη των μεταναστών και τη στήριξη των μεταναστών δεύτερης γενιάς, μέσα από ενεργητικές πολιτικές που θα αποτρέπουν φαινόμενα αποκλεισμού και ρατσισμού.

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 30/08/2008