Οι «σκλάβοι» του καλοκαιριού

Εως και τις 20 ώρες φθάνει το «ωράριό» τους. Ανύπαρκτοι οι έλεγχοι της Πολιτείας

Η εικόνα έρχεται από πεντάστερο ξενοδοχείο ελληνικού νησιού στην καρδιά του καλοκαιριού. Οκτώ το πρωί. Μετανάστες και φοιτητές τουριστικών σχολών της Ανατολικής Ευρώπης που δουλεύουν ως οδηγοί, κηπουροί, υπάλληλοι στην υποδοχή έχουν ήδη συμπληρώσει το πρώτο δίωρο της βάρδιας. Βοηθοί σεφ και σερβιτόροι παίρνουν θέση στην κουζίνα. Καθαρίζουν τους πάγκους, πλένουν λαχανικά και φρούτα, κόβουν σαλάτες, καθαρίζουν πατάτες. Μέχρι τις τέσσερις το απόγευμα δουλεύουν χωρίς ανάσα. Υστερα αρχίζει η λάντζα. Κατσαρόλες, τηγάνια και η τελευταία φουρνιά πιάτα και μαχαιροπίρουνα. Από τις έξι μέχρι τις επτά μπορούν να φάνε, να κάνουν ντους ή να πλύνουν τα ρούχα τους. Στις επτά επιστρέφουν στο πόστο τους για να ετοιμάσουν το δείπνο των πελατών. Σπάνια σχολάνε πριν από τις δύο τα ξημερώματα.

Ως το πρωί έχουν στη διάθεσή τους έξι ώρες για να κάνουν «φοιτητική ζωή» ή να ονειρευτούν τις οικογένειές τους. Πάντα μέσα ή κοντά στους χώρους της δουλειάς. Το σκηνικό παραμένει ίδιο για τρεις έως πέντε μήνες. Ελάχιστοι γνωρίζουν τι κρύβεται πίσω από τη λάμψη των πολυτελών ξενοδοχείων. Ακόμα λιγότεροι είναι εκείνοι που ενδιαφέρονται να μάθουν. Για τους εργοδότες δεν έχει σημασία αν ο υπάλληλος είναι ανειδίκευτος, αν ο σερβιτόρος είναι Τσέχος, Ρώσος ή Ουκρανός, αν ο κηπουρός ή ο λαντζιέρης κατάγεται από το Πακιστάν ή το Μπανγκλαντές. Αρκεί να μιλάει αγγλικά για να συνεννοείται με πελάτες και προϊσταμένους και να βγάζει τη δουλειά με 100-450 ευρώ το μήνα.

Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό. «Για πολλά χρόνια γινόταν ακριβώς το ίδιο στην Ιταλία. Εκεί δούλευαν κυρίως Πολωνοί. Μέχρι που τα συνδικάτα ξεσηκώθηκαν και οι εργοδότες υποχρεώθηκαν να τους αναγνωρίσουν πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα», σημειώνει ο επιστημονικός συνεργάτης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ κ. Απ. Καψάλης. Για έλεγχο, ούτε λόγος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι εργοδότες είναι μέλη, ακόμα και πρόεδροι εργατικών κέντρων. Καλούνται να επιβάλουν κυρώσεις… στον εαυτό τους! Οι μαρτυρίες μελών σωματείων ξενοδοχοϋπαλλήλων και εργατικών κέντρων όλης της χώρας είναι αποκαλυπτικές. «Οι περισσότερες προσπάθειές μας να ελέγξουμε τις επιχειρήσεις πέφτουν στο κενό. Συναντάμε κλειστές πόρτες. Οι εργοδότες παρεμποδίζουν τους ελέγχους και εκβιάζουν τους υπαλλήλους. Και εκείνοι φοβούνται να προχωρήσουν σε καταγγελίες. Φαύλος κύκλος».

Παιδιά ενός παράνομου εργοδότη

Το δίκτυο μεταφοράς «ενοικιαζόμενου» προσωπικού και οι άθλιες συνθήκες εργασίας στα ξενοδοχεία

Παιδιά 16-19 ετών που «νοικιάζουν» σε τιμή ευκαιρίας τα όνειρά τους για μια καλύτερη ζωή. Νέοι 20-30 ετών, που αφήνουν τη χώρα τους, υπογράφουν ακόμα και συμβάσεις «ήλιο με ήλιο» και δουλεύουν για λίγα ευρώ, ένα στρώμα, ένα πιάτο φαγητό. Είναι οι «σκλάβοι του καλοκαιριού». Μετανάστες που αναζητούν μια ευκαιρία απασχόλησης κι ένα χαρτζιλίκι. Περίπου 30.000 άνθρωποι που στριμώχνονται στα πίσω δωμάτια χλιδάτων ξενοδοχείων, χωρίς ταυτότητες και βιβλιάρια υγείας, χωρίς δικαιώματα. Θύματα ενός σύγχρονου δουλεμπορίου, με πρωταγωνιστές εταιρίες «διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού» και ιδιοκτήτες ξενοδοχειακών μονάδων που αναζητούν φθηνά χέρια.

Η «ιστορία» αρχίζει στα μέσα της δεκαετίας του ’90. «Με φοιτητές από ελληνικές τουριστικές σχολές και μαθητευομένους από την Τσεχία». Η εισροή εργατικού δυναμικού από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης παίρνει μεγάλες διαστάσεις το 2004 και «χτυπάει κόκκινο» την τελευταία διετία – αποτέλεσμα της ένταξης της Πολωνίας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας στην Ε.Ε. Ρόλο διαμεσολαβητή αναλαμβάνουν οι περίπου 40 εταιρίες ενοικίασης προσωπικού, που δραστηριοποιούνται νόμιμα ή παράνομα στην Ελλάδα. Οι περισσότερες έχουν έδρα τη Θεσσαλονίκη και την Κύπρο, παρακλάδια σε όλη τη χώρα και δεν «φαίνονται» πουθενά. Συνεργάζονται με μεγάλα ξενοδοχεία της Ελλάδας και της Κύπρου.

Νομοθεσία
Το προσωπικό που «προσφέρουν» οι εταιρίες είναι κυρίως φοιτητές από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που έρχονται στην Ελλάδα για πρακτική άσκηση. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι μαθητευόμενοι πρέπει να δουλεύουν λιγότερες ώρες από τους υπαλλήλους, με δύο ρεπό την εβδομάδα και εξασφαλισμένη στέγη και τροφή από την επιχείρηση. Στην πραγματικότητα, όμως, οι φοιτητές στοιβάζονται ανά 4-5 άτομα σε δωμάτια της επιχείρησης και δουλεύουν επτά μέρες την εβδομάδα χωρίς σταθερό ωράριο. Κάθε μαθητευόμενος στοιχίζει στον εργοδότη του 290 - 400 ευρώ το μήνα για τα «μικροέξοδά» του, έξι ευρώ το μήνα (1%) για την ασφάλισή του στο ΙΚΑ και δύο γεύματα ημερησίως. Μετά τη λήξη της σύμβασης ο εργοδότης οφείλει να καταβάλει 100 ευρώ στον καθένα.

Το πρώτο κύμα μαθητευομένων φθάνει κάθε χρόνο στη χώρα μας λίγο μετά το Πάσχα. Οι φοιτητές «δοκιμάζονται» για λίγες εβδομάδες ως βοηθοί κουζίνας, υπάλληλοι υποδοχής, οδηγοί, σερβιτόροι, ακόμα και baby sitters, και όσοι κριθούν κατάλληλοι μένουν ως το τέλος της σεζόν. Μιλούν απαραιτήτως αγγλικά, ενδεχομένως και δεύτερη ή τρίτη ξένη γλώσσα. Σπουδάζουν σε σχολές Τουρισμού, Αγροτουρισμού, marketing ή Γυμναστικής Ακαδημίας και διαθέτουν τα εξής έγγραφα: Πιστοποιητικό φοίτησης στο πανεπιστήμιο, βεβαίωση ότι η σχολή όπου φοιτούν είναι αναγνωρισμένη από τη χώρα προέλευσής τους, διαβατήριο, βιβλιάριο υγείας, πιστοποιητικό γέννησης και λευκό ποινικό μητρώο. Επίσημα «χαρτιά» που σε αρκετές περιπτώσεις σφραγίζονται σε κούτες και φθάνουν στα χέρια του εργοδότη. «Κρατούν βιβλιάρια υγείας και διαβατήρια, τρομοκρατούν μαθητευομένους και υπαλλήλους και τους απαγορεύουν να απομακρύνονται από το κατάλυμά τους τις ώρες που δεν δουλεύουν», αναφέρει ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Κέρκυρας κ. Σταμ. Πελάης. Σύμφωνα με πληροφορίες του ΕΤ.Κ, το περασμένο καλοκαίρι τρεις γυναίκες που απασχολήθηκαν σε ξενοδοχειακές μονάδες κατήγγειλαν στις υπηρεσίες του Εργατικού Κέντρου Αθηνών απόπειρα βιασμού στο χώρο εργασίας τους.

Η εταιρία ενοικίασης προσωπικού, ο διαμεσολαβητής, εισπράττει 200-350 ευρώ ανά άτομο, συν 19% ΦΠΑ. Το 50% της προμήθειας καταβάλλεται κατά την υπογραφή της σύμβασης με το ξενοδοχείο και το υπόλοιπο ποσό αμέσως μετά την έλευση των εργαζομένων στο χώρο εργασίας τους. Εκτός από τους μαθητευομένους, οι εταιρίες είναι σε θέση να παρέχουν προσωπικό με χαμηλές μισθολογικές απαιτήσεις από την Ελλάδα και χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Πρόκειται συνήθως για ανειδίκευτους υπαλλήλους, με μισθούς που κυμαίνονται μεταξύ 300-450 ευρώ. «Αρκεί ο υπάλληλος να είναι φθηνός και υπάκουος. Ο εργοδότης δεν ενδιαφέρεται για την ειδίκευση», σχολιάζει ο γενικός γραμματέας του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Αθηνών, κ. Χρ. Κατσιώτης. «Τους καλοκαιρινούς μήνες φθάνουν καθημερινά στη χώρα μας 7-8 πούλμαν από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Οι μετανάστες διαβάζουν αγγελίες σε εφημερίδες της χώρας τους που “υπόσχονται” 8ωρο και μισθό 800 ευρώ. Τελικά δουλεύουν 12-15 ώρες τη μέρα, με τα μισά χρήματα», σημειώνει ο κ. Γρ. Αλιβιζάκης από το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθηνών.

Στη Χαλκιδική, μεγάλα ξενοδοχεία «δουλεύουν» σχεδόν αποκλειστικά με «ενοικιαζόμενο» προσωπικό.

Σε περίπτωση που η επιχείρηση στην οποία εργάζονται «βάλει λουκέτο», κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί στους υπαλλήλους ότι θα αποζημιωθούν ή θα βρουν άλλη δουλειά.

Αριθμοί

• 30.000 αλλοδαποί εκτιμάται ότι εργάζονται στα ξενοδοχεία, ανασφάλιστοι, με μισθούς έως 300 ευρώ.
• 12-15 ώρες ημερησίως δουλεύουν οι αλλοδαποί.
• 100 ευρώ είναι το μηνιάτικο Λετονών, Εσθονών και άλλων μαθητευομένων που αναλαμβάνουν «χαμαλοδουλειές».
• 200-300 ευρώ παίρνει μηνιαίως ο σερβιτόρος, ακόμα κι αν «βγάζει» 3.000 ευρώ την ημέρα για τον εργοδότη.
• 450 ευρώ μπορεί να φθάσει ο μισθός μιας καμαριέρας ή μιας αλλοδαπής που θα αναλάβει τη ρεσεψιόν.
• 7,2% του συνόλου ανδρών μεταναστών στην Ελλάδα και 16,2% γυναικών εργάζονται σε ξενοδοχεία και εστιατόρια.
• 15% των πτυχιούχων τουριστικών σχολών στην Ελλάδα εκτιμάται ότι απορροφάται στον κλάδο.

Δουλειά χωρίς κανόνες

«Οι ξενοδόχοι θεωρούν “κελεπούρια” τους φοιτητές από την Ανατολική Ευρώπη. Είναι υπάκουοι και δεν αντιδρούν. Σε όποιο ελληνικό ξενοδοχείο κι αν έχω δουλέψει, πίσω από τις αγγαρείες βρίσκονται πρακτικάριοι». Η 28χρονη Μ.Ε. είναι πτυχιούχος σχολής Τουριστικών Επαγγελμάτων. Πήρε το «χαρτί» της από ελληνικό πανεπιστήμιο και έκανε σχετικό μεταπτυχιακό στο εξωτερικό. Δούλεψε για τρία χρόνια σε τουριστικές μονάδες στην Αγγλία. «Εκεί οι ξενοδόχοι είναι λίγο πιο “μαζεμένοι”, απλώς επειδή οι έλεγχοι είναι περισσότεροι». Επέστρεψε στην Ελλάδα. Δούλεψε σε γνωστά αθηναϊκά ξενοδοχεία και σε «ακριβά» καταλύματα σε νησιά. «Η παρανομία “πάει σύννεφο”. Πολυτελές ξενοδοχείο στη Σαντορίνη απασχολούσε δεκαεξάχρονους που έκαναν πρακτική σε καίριες θέσεις που απαιτούν ειδίκευση. Φυσικά τα πόστα βοηθού κουζίνας, καθαρίστριας κ.ά. ήταν κατειλημμένα από μετανάστες. Ολοι τους εργάζονταν υπό καθεστώς ομηρίας: Εξαντλητικά ωράρια, για ρεπό ούτε συζήτηση, λίγα χρήματα. Ηταν, θυμάμαι, επτά Πολωνοί, κυρίως για “χαμαλοδουλειές” στην κουζίνα και την καθαριότητα της πισίνας. Τους είχαν κρύψει τα διαβατήρια και δεν τους υπολόγιζαν». Η Μ.Ε. είναι ξεκάθαρη: «Οπου δεν υπάρχει έλεγχος, γίνεται… χαμός. Εγώ διεκδικώ τα δικαιώματά μου. Αυτό όμως δεν μπορούν να το κάνουν όλοι. Ο μετανάστης λέει και “ευχαριστώ” με τα 250 ευρώ και δεν αντιδρά όταν τον βάζουν να κοιμάται σε δωμάτια “δύο επί δύο” μαζί με
άλλους πέντε».

Των Ελένης Ευαγγελοδήμου, Γεράσιμου Κόντου
"Ελεύθερος Τύπος" (17/08/08)